Jan 20, 2013

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૫૦

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
અધ્યાય-૬-આત્મસંયમ યોગ-૮
આગળ બતાવ્યા પ્રમાણેના યોગ નો (અથવા બીજા કોઈ પણ જાતના યોગ નો)-જે મનુષ્ય
અભ્યાસ (યમ,નિયમ,પ્રાણાયામ-વગેરે)  કરતો નથી- અને-જેના માં વૈરાગ્ય (અનાશક્તિ) નથી –
તેનું મન કદી પણ વશ થઇ શકવાનું નથી.

વિષયો (સ્વાદ-વગેરે) માં લંપટ થયેલા ટેઢા -“મન” ને –
અભ્યાસ (યોગ) અને વૈરાગ્ય ની ચીમટી ખણીને, તેના કાન મચેડી ને –સીધું કરવાનું છે.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-કે-
મનો નિગ્રહ ના જે સાધનો (યોગ-વગેરે) બતાવ્યા છે-તેનો એક વખત તું આરંભ (શરૂઆત) તો કર-અને પછી જો-કે મન કેમ વશ થતું નથી ?(મન જરૂર વશ થશે). 
શું આ સર્વ યોગ-સાધનો ખોટાં છે ?
પણ તું  “યોગ સાધના નો અભ્યાસ જ થતો નથી “ એમ કહી તે સાધન કરવા તૈયાર થતો જ નથી.

એક વાર જો –આ યોગ સાધના ચાલુ થઇ તો તેના યોગ-બળ આગળ મન ની કોઈ જ વિસાત નથી.
જો -આ યોગ બળ થી તો સર્વ કંઈ સ્વાધીન થાય છે-તો- મન ની તો વળી શું હેસિયત ??!!!

અર્જુન કહે છે-કે-
હે પ્રભુ, હવે મારા મન માં એક બીજો જ સંશય ઉભો થયો છે-
જેની નિવૃત્તિ કરવા આપ સિવાય બીજો કોઈ સમર્થ નથી.
જો કોઈ મનુષ્ય મોક્ષ-પ્રાપ્તિ માટે,શ્રદ્ધા પૂર્વક વૈરાગ્ય થી અભ્યાસ કરવા લાગે, અને જો મોક્ષપ્રાપ્તિ
પહેલાં જ તે અભ્યાસ ને પડતો મૂકે કે પછી અચાનક મૃત્યુ આવી જાય તો -
તેવો મનુષ્ય કેવી ગતિ ને પામે ?

કવખતે આવેલું વાદળું,જેમ ટકતું પણ નથી અને વરસતું પણ નથી, તેમ તેને કોઈ પણ લક્ષ્ય સાધ્ય ના
થાય, મોક્ષ તો દૂર રહ્યો,પણ શ્રદ્ધા ના બળે (વૈરાગ્ય થી) છોડેલો સંસાર-વ્યવહાર પણ તે ચુકે-
આવા મનુષ્ય ની શી ગતિ થતી હશે ?

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-કે-
જેને મોક્ષ-પ્રાપ્તિ ની ઈચ્છા છે-તેને મોક્ષ સિવાય કોઈ ગતિ છે જ નહિ.
માત્ર તેને મધ્યમાં થોડી વિશ્રાંતિ લેવી પડે છે –એ જ –પરંતુ વિશ્રાંતિ માં જે સુખ મળે છે –તે –
દેવો ને પણ દુર્લભ છે.
જે મનુષ્ય એક વાર મોક્ષ માર્ગ પર ચાલવા માંડે પછી, જો આયુષ્ય ના અંત પહેલાં –તે ત્યાં પહોંચી  જ
જાય છે,પણ જો તેની ગતિ (વેગ-સ્પીડ) ઓછી હોય તો તેને વિસામો લેવો પડે છે,પણ અંતમાં તો-
તેની મોક્ષપ્રાપ્તિ નક્કી જ છે. (૪૦)

જો મનુષ્યે એક વાર યોગમાર્ગ પર પગ મુક્યો-અને મોક્ષ મળે તે પહેલાં જ જો તેના આયુષ્ય નો અંત
આવી જાય-તો તેવો “યોગભ્રષ્ટ” મનુષ્ય –તેને યોગમાર્ગ પર ચાલવાથી મળેલા પુણ્ય ના આધારે,
ઇન્દ્રલોક માં જઈ-ત્યાં રહી –જયારે પુણ્યો નો ક્ષય થાય-એટલે તે ફરી પાછો મૃત્યુલોક (પૃથ્વી) પર
કોઈ પવિત્ર તથા શ્રીમંત કુટુંબ માં જન્મ લે છે. (૪૧)

અથવા તો કોઈ બુદ્ધિમાન યોગીના કુળ માં જ –આ યોગભ્રષ્ટ મનુષ્ય નો જન્મ થાય છે.
આવા પ્રકારનો જન્મ આ લોક માં અતિ દુર્લભ છે,
પૂર્વ-જન્મ ની યોગ-બુદ્ધિનો તેનામાં વિકાસ થાય છે અને યોગ-સિદ્ધિ માટે તે ફરીથી પ્રયત્ન કરે છે.(૪૨-૪૩)

આવા યોગી ની બુદ્ધિ, સામાન્ય મનુષ્ય ને જલ્દી સમજ માં ન  આવે તેવા મુદ્દાઓ –સમજી શકે છે,
અને નિયમ-પૂર્વક પ્રયત્ન કરીને –સર્વ પાપોમાંથી મુક્ત થઇ ,અનેક જન્મો થી એજ પ્રયત્નો કરતો રહી-
છેવટે-પરમ ગતિ ને  (મોક્ષને) પ્રાપ્ત થાય છે (૪૪-૪૫)

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-
તપસ્વી,જ્ઞાની તથા કર્મ કરનાર કરતાં પણ યોગી અધિક શ્રેષ્ઠ છે-માટે “હે અર્જુન તું યોગી થા”  (૪૬)

સર્વ યોગીઓ માં પણ જે શ્રદ્ધાપૂર્વક –મારામાં (પરમાત્મા માં) લીન થઇ-(આત્મા-પરમાત્મા નું ઐક્ય-મોક્ષ)
સર્વદા-સર્વ કાળે મને (પરમાત્માને) ભજે છે-તે સર્વ થી અધિક-યોગ-યુક્ત છે –
એવો મારો મત (માનવું) છે.....(૪૭)

અધ્યાય-૬-આત્મસંયમ યોગ –સમાપ્ત
અનુસંધાન-અધ્યાય-૭-જ્ઞાન-વિજ્ઞાન યોગ

ટુંકસાર રૂપે એક પાન માં અધ્યાય-૬ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો..


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત