Nov 10, 2012

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૧૮

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત 
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE
અધ્યાય-૨ -૧૭
જ્યાં અંતઃકરણ માં (ચિત્તમાં) સદાને માટે પ્રસન્નતા (આનંદ) હોય –
ત્યાં સંસારિક દુઃખ નો પ્રવેશ થતો નથી.

જેવી રીતે કોઈના પેટમાં જો અમૃત નો ઝરો ઉત્પન્ન થયો હોય તો –
પછી તેને ભૂખ-તરસ ક્યાંથી પીડા કરી શકે ?
એવીજ રીતે હૃદય (અંતઃકરણ-ચિત્ત) –પ્રસન્ન થવાથી-જાણે અમૃત (આનંદ) નો ઝરો ફૂટે છે-
અને તેને માટે સંસારિક સુખ-દુઃખ (દ્વંદ) –રાગ-દ્વેષ –વગેરે પીડાદાયક રહેતા નથી.

અને આવા મનુષ્ય ની બુદ્ધિ –
આપોઆપ જ પરમાત્મ-સ્વરૂપમાં (આત્મ-સ્વરૂપમાં) મગ્ન રહે છે.(જડાયેલી રહે છે)
જેમ દીવા ને કોઈ પવન વગરની જગ્યામાં મુકવામાં આવે તો ત્યારે તેની જ્યોત હાલતી-ડોલતી  નથી,
તેમ તે મનુષ્ય ની બુદ્ધિને  સ્થિરબુદ્ધિ કહે  છે. (સ્થિતપ્રજ્ઞ)...........(૬૫)

આવી સ્થિર બુદ્ધિ નો અને અંતઃકરણ ની પ્રસન્નતા (આનંદ) ની યુક્તિ નો  “વિચાર”
પણ જેના મન માં ના ઉદભવતો હોય-તેને આ આનંદ શું હોય ? સાચું સુખ શું હોય ? સાચી શાંતિ શું હોય ?
તેની કેવી રીતે ખબર પડે ?

વિષયો (સ્વાદ-વગેરે) ના પાશ (બંધન) માં ફસાયેલા મનુષ્ય ને વિષયોમાં જ આનંદ આવે છે.
તેની બુદ્ધિ સ્થિર થતી નથી- કે –પછી બુદ્ધિ ને સ્થિર કરવાનો તે પ્રયાસ પણ કરતો નથી-કે-.
સ્થિર બુદ્ધિની ઈચ્છા યે કરતો નથી. તેને શાંતિ ક્યાંથી મળે ? સુખ ક્યાંથી મળે ?........(૬૬)

જે મનુષ્યો નું મન ઇન્દ્રિયો (જીભ-વગેરે) પાછળ જ ભટકતું હોય,અને
ઇન્દ્રિયો (જીભ-વગેરે) ની ઈચ્છા પ્રમાણે જ વર્તતા હોય,
તે પોતે ભલે ને સમજે કે “અમે વિષયરૂપ (જીભ-વગેરે) દરિયાને તરી ગયા છીએ”,
પરંતુ સાચું એ છે કે- તે વિષયરૂપ દરિયાને તરીને પાર થયેલા હોતા નથી.

જેમ કોઈ એક નાવ ને કિનારે ન લગાવી હોય, (કિનારે બાંધી ના હોય) અને અચાનક વાવાઝોડું થતાં
તે નાવ તોફાન માં ફસાય છે,
તેમ સિદ્ધ થયેલો મનુષ્ય પણ જો માત્ર ગમ્મતને ખાતર ઇન્દ્રિયો (જીભ-વગેરે) નું લાલન –પાલન કરે
તો તે ફરીથી સંસારદુઃખ માં ફસાઈ જાય છે.....................(૬૭)

આપણી ઇન્દ્રિયો (જીભ-વગેરે) જો આપણા તાબા (વશ) માં આવી જાય તો-
તેનાથી વધુ જીવન ની સાર્થકતા –બીજી કોઈ નથી.
જે પ્રમાણે કાચબો પોતાના પ્રસારેલા અવયવો (હાથ-પગ) સ્વેચ્છા થી –પોતેજ સંકોચી લે છે.-
તે પ્રમાણે જેની ઇન્દ્રિયો (જીભ-વગેરે) –પોતાને સ્વાધીન અને પોતાની આજ્ઞાપાલક છે –
તેની જ બુદ્ધિ સ્થિરતાને પ્રાપ્ત થયેલી ગણાય છે..............(૬૮)

આવા સ્થિર બુદ્ધિ વાળા જ્ઞાની ઓ ને ઓળખવાનું એક બીજું –સૂક્ષ્મ ચિહ્ન પણ છે.

પોતાના સ્વ-રૂપ નું (આત્મ સ્વ-રૂપનું) જેને જ્ઞાન છે.(હું શરીર નથી-પણ હું શુદ્ધ આત્મા છું-તે જ્ઞાન)
તે-જયારે રાત હોય છે- એટલે કે સ્વ-રૂપ ના જ્ઞાન વગરનું જે અંધારું હોય છે-
ત્યારે જાગે છે.
એટલે કે સ્વ-રૂપ ના અનુભવ રૂપી જાગૃતિ ભોગવે છે.
કહેવા એમ માગે છે કે-સ્વ-રૂપ નો અનુભવ –એ એક પ્રકાશ રૂપ છે-અજવાળું છે.

અને આ જ સ્વ-રૂપ નો જેને અનુભવ નથી –તે અંધારું છે-નિંદ્રા છે.-રાત્રિ  છે.

આવા સ્વ-રૂપ ના અનુભવ વિનાના સર્વ મનુષ્યો-જયારે વ્યવહારિક વિષયસુખ ની પ્રાપ્તિ માટે
દિવસ દરમ્યાન અત્યંત પરિશ્રમ કરે છે-
કે જે જ્ઞાની પુરુષો માટે અંધારા સમાન છે-રાત્રિ સમાન છે-
એટલે કે
જ્ઞાની પુરુષો-વિષય સુખ –તરફ લક્ષ્ય આપ્યા વગર –નિંદ્રા રૂપી અંધારું કરે છે.(સુવે છે).....(૬૯)

(ક્રમશઃ)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  (રજૂઆત-અનિલ પ્રવિણભાઈ શુક્લ)
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE