Apr 23, 2013

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૧૦૭

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE      
અધ્યાય-૧૮-મોક્ષસંન્યાસયોગ-૩

પાંચ કારણ ના યોગે “કર્મ” નો વિસ્તાર થાય છે.અને આ પાંચ કારણો જ કર્મ ના હેતુ રૂપ છે.
આત્મા તો ઉદાસીન કે દ્રષ્ટા છે-તે કર્મો નો સહાયક નથી.

જેવી રીતે રાત્રિ અને દિવસ આકાશમાં ઉત્પન્ન થાય છે, છતાં આકાશ તો તેમનાથી ભિન્ન જ હોય છે,
તેવી રીતે પાંચ કારણો થી કર્મ-રૂપી વેલાઓ ની રચના થાય છે,પણ આત્મા તો ભિન્ન જ હોય છે.

હવે એ પાંચ કારણો કયા કયા છે તે જોઈએ.

(૧) દેહ –એ પ્રથમ કારણ છે.દેહ ને અધિષ્ઠાન   (આધારભૂત શરીર) પણ  કહે છે.
     ઇન્દ્રિયો વડે કષ્ટ સહી પ્રકૃતિ (માયા) ના યોગ થી જે સુખ-દુઃખ પેદા થાય છે,તે ભોગવવા માટે
     શરીર સિવાય બીજું કોઈ સ્થળ નથી.બંધન અને મોક્ષ ની વાટાઘાટ પણ ત્યાંજ થાય છે.
(૨) કર્તા-એટલે જીવ.કે જેને ચૈતન્ય નું પ્રતિબિંબ પણ કહે છે. જીવ –કે જે પ્રકૃતિ ના સમાગમ માં આવે છે–
    અને તેના ગુણો ધારણ કરે છે-તે ગુણો ધારણ કરનાર કરનાર ભોક્તા.
(૩) ઇન્દ્રિયો-બુદ્ધિ માં રહેલું “એક”જ્ઞાન ઇન્દ્રિયો દ્વારા જુદી જુદી રીતે બહાર આવે છે.
(૪) પ્રાણ,અપાન  અને બીજા જુદા જુદા (શરીર માં રહેલા) વાયુઓ ના જુદા જુદા વ્યાપારો.
(૫) દૈવ-આંખ –વગેરે ઇન્દ્રિયો ના જુદાજુદા દેવતાઓ ના સમુદાય ની અનુકુળતા....(૧૩-૧૪)

શરીર ,વાચા અને મનથી જે કંઈ પણ ન્યાય (શાસ્ત્ર મુજબ) અથવા અન્યાય (શાસ્ત્ર વિરુદ્ધ)
કર્મ મનુષ્ય કરે છે- તેના આ પાંચ હેતુઓ હોય છે.
એટલા માટે જે મનુષ્ય આત્મા ને જ કર્તા તરીકે નિહાળે છે,તે અજ્ઞાની –
શાસ્ત્ર ના સંસ્કારો થી શૂન્ય (મૂઢ) હોવાને લીધે કંઈ જાણતો નથી. ..(૧૫-૧૬)

“હું આ કર્મ કરું છું” એવું જેને અભિમાન નથી, અને જેની બુદ્ધિને “કર્મ નો વિકાર”થતો નથી (બુદ્ધિ લેપાતી નથી)-
તે જો સર્વ લોકો નો વધ કરી નાખે –
તો પણ તે વધ કરતો નથી અને વધ ના “કર્મ” ના દોષ થી બદ્ધ થતો નથી.(૧૭)

જયારે સ્વાર્થ અને અહંકાર નષ્ટ થાય છે-અને
જયારે વ્યક્તિગત લાભ નો ત્યાગ કરવામાં આવે છે-
ત્યારે કર્મો માણસ ને બંધી શકતાં નથી.
તે જાણે છે-કે-જયારે શરીર નષ્ટ થાય છે-ત્યારે આત્મા નાશ પામતો નથી.
એટલે-તેનામાં કર્તૃત્વભાવ (હું કરું છું) જ નથી.
તેથી-હણવાનું કાર્ય (કૃત્ય) એ જગતની સંવાદિતા  (શાંતિ) માટે જરૂરી બની જાય છે.
તેનામાં કોઈ “કામના” રહી નથી-એટલે-
હણવાનું કાર્ય તે –જગત ની શાંતિ અને સંવાદિતા માટે (જગત ના સંરક્ષણાર્થે)-
એક ન્યાયાધીશ ના જેવું કે-એક જલ્લાદ ખુની ને ફાંસીએ ચડાવે –તેવું છે.

જ્ઞાની ની દૃષ્ટિ માં એવી કોઈ વસ્તુ જ નથી હોતી કે જેનો તે નાશ કરે.કારણ કે તેનો –
દ્વૈતભાવ (આત્મા અને પરમાત્મા) લુપ્ત (નાશ) થયેલો હોય છે.
સર્વ જગત તેના માં  “સ્વ સ્વ-રૂપ”  જ થયેલું હોય છે.
એટલા માટે તેની બુદ્ધિ ને પાપ-અને પુણ્ય નો સ્પર્શ પણ થતો નથી.


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE