Jun 27, 2013

ભાગવત રહસ્ય -૩૩૮

ડોંગરેજી મહારાજ ની કથા પર આધારિત
      PREVIOUS PAGE
     NEXT PAGE
સ્કંધ-૧૦ (પૂર્વાર્ધ)-૬૧

શંકરાચાર્ય ગીતાના શ્લોક ની વ્યાખ્યા કરતાં કહે છે કે-
જીવ ઈશ્વરના અંશ જેવો છે પણ અંશ નથી.જીવ ઈશ્વરનો અંશ ના હોઈ શકે,કારણ ઈશ્વરના ટુકડા થઇ શકે નહિ.આત્મા ને પરમાત્મા એક જ છે.ઈશ્વરમાં થી અંશ નીકળી શકે જ નહીં. જીવ અને ઈશ્વર એક જ છે.
પણ આ જે ભેદ ભાસે છે તે અજ્ઞાન થી (અવિદ્યાથી) ભાસે છે. આ ભેદ એ ઔપાધિક ભેદ છે.
ઉપાધિ થી (માયાથી) ભેદ ભાસે છે,પણ તત્વ-દૃષ્ટિ થી ભેદ નથી.

ભેદ ના બે પ્રકારો છે,
(૧) સ્વતસિદ્ધ ભેદ-ઘોડા અને ગાય નો ભેદ.ઘોડો એ ગાય થઇ શકે નહિ અને ગાય એ ઘોડો થઇ શકે નહિ.
(૨) ઔપાધિક ભેદ-પાણી નું વાસ્તવિક સ્વરૂપ એ શીતળતા છે.ગરમ પાણીમાં જે ગરમી ભાસે છે,તે ઉપાધિથી ભાસે છે.તે ઉપાધિ દૂર થતા જળ પાછું શીતળ (ઠંડું) થાય છે.

ઘડા માંનું આકાશ (ઘડાકાશ) અને વ્યાપક આકાશ (મહાકાશ) એક જ છે.
પરંતુ ઘડાની ઉપાધિ છે તેથી ભેદ ભાસે છે. ઘડો ફૂટી જાય એટલે ઘડાકાશ ,મહાકાશ ને મળે છે.
મળે છે શું ?તે તો ખરેખર એક જ છે,વાસ્તવિક રીતે તો તે મળેલું જ છે.

વ્યાપક ચૈતન્ય તે પરમાત્મા અને શરીરમાં સ્થિત ચૈતન્ય તે આત્મા.
અવિદ્યા  (અજ્ઞાન-માયા) ના આવરણ થી યુક્ત ચૈતન્ય તે જીવ છે.પણ જેવી અવિદ્યા ની આવરણ દૂર થયું કે-જીવ અને શિવ (આત્મા અને પરમાત્મા) એક બને છે.જીવ અને શિવ નો ભેદ ઉપાધિ થી ભાસે છે.
આ વેદાંત નો સિદ્ધાંત છે.

વેદાંત કહે છે કે-આ જીવ અંશ થઇ શકતો નથી.જો અંશી (પરમાત્મા) માંથી અંશ (આત્મા) જુદો પડે તો,
અંશી ના સ્વરૂપ નો ભંગ થશે.
એક મણ ખાંડ માંથી –જો એક તોલો પણ ખાંડ લઇ લો તો પછી એક મણ ખાંડ રહે નહિ.
ગુલાબ ના ફૂલમાંથી એક પાંખડી લઇ લો તો તે અખંડ ફૂલ કહેવાય નહિ.
તે પ્રમાણે ઈશ્વર નિત્ય છે,તેના ટુકડા થઇ શકે નહિ.ઈશ્વર એવા નથી જેના ટુકડા થાય.
એ વ્યાપક ચૈતન્ય છે,સર્વત્ર છે,જેમ આકાશ સર્વત્ર છે તેમ

શંકરાચાર્ય નો આ અદ્વૈત વાદ કહે છે-કે-
ઉપાસના માટે અંશ-અંશી નો ભેદ છે,વ્યવહારમાં અંશ-અંશી નો ભેદ છે, પણ તે છે તો એક જ.
તત્વ દૃષ્ટિ થી જીવ ઈશ્વરનો અંશ છે-તે બરાબર નથી. બિંદુઓનો સાગર છે,પણ બિંદુ એ સાગર નથી.

રામાનુજાચાર્ય કહે છે કે-આત્મા અંશ છે અને પરમાત્મા અંશી છે.
બીજા આચાર્યો કહે છેકે-જીવ બદ્ધ દશામાં ઈશ્વરનો અંશ છે,મુક્ત દશામાં અંશી છે.અંશ ને અંશી ના ભેદ માં તેઓ માને છે પણ અંશ અને અંશી ને તે એક જ સમજે છે.
વલ્લભાચાર્યજી કહે છે-કે-જીવ અંશ છે નહિ પણ અંશ જ માનો.અંશી માંથી અંશ છુટો પડે તો,
અંશી ના સ્વરૂપમાં ભંગ થતો નથી.સિંધુ માંથી એક બિંદુ બહાર કાઢો તો સિંધુ ના સ્વરૂપમાં ભંગ થશે નહિ.

ભક્તો પહેલાં દ્વૈત રાખે છે,પછી દ્વૈત નો નાશ કરી ને અદ્વૈત પ્રાપ્ત કરે છે,પણ ત્યાર બાદ ઈશ્વર ની સેવા કરવા કાલ્પનિક દ્વૈત રાખે છે.
આ દ્વૈત અને અદ્વૈત બંને સિદ્ધાંતો સત્ય (દિવ્ય) છે.જેની બુદ્ધિ સૂક્ષ્મ હશે તેને વેદાંતનો અદ્વૈતવાદ સમજાશે.
જેની બુદ્ધિ લાગણીપ્રધાન છે તેને વૈષ્ણવાચાર્યો નો સિદ્ધાંત (દ્વૈત) ગમશે.
ખંડન-મંડન ની ભાંજગડ માં સાધકે પડવું જોઈએ નહિ.

જીવ ને ઈશ્વરરૂપ માનો કે તેનો અંશ માનો-તો પણ આત્મા તો નિત્ય મુક્ત છે.મુક્તિ મન ને મળે છે.


ડોંગરેજી મહારાજ ની કથા પર આધારિત
      PREVIOUS PAGE
     NEXT PAGE
   INDEX PAGE