More Labels

Jan 1, 2012

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૨-અધ્યાય-૨

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત 
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE
અધ્યાય-૨ -૧ (સાંખ્ય યોગ)
આકાશમાં આવેલ છૂટાં છૂટાં વાદળો જયારે ભેગાં થાય છે
ત્યારે તેનામાં “શક્તિ” આવે છે.અને વરસાદ બને છે.
કોઈ એકલા-અટુલા  વાદળ માં વરસાદ બનાવવાની શક્તિ નથી.

પણ જો આ ભેગાં થયેલ વાદળ ફરીથી જો વધારે શક્તિશાળી પવન થી વિખરાઈ જાય તો
વાદળ ની શક્તિ ઓછી થઇ જાય છે.વરસાદ બનાવી શકતાં નથી.

આજે આવું જ કંઈક અર્જુન જોડે બન્યું છે.
અર્જુન મહા-શક્તિશાળી છે.અત્યંત ધૈર્ય વાળો છે. અનેક વિજયો કર્યા છે.અનેક ને માર્યા પણ છે.

પણ આજે યુદ્ધ માં જયારે સામે પોતાના જ સગાં-સંબધી,ગુરુજન ઉભા છે,ત્યારે તેની
અત્યંત ધીરજવાળી-વિવેકવાળી બુદ્ધિ મમતા-“મોહ” થી ભ્રમિત થઇ છે.

અત્યત શક્તિશાળી મમતા-મોહ ના “પવન” થી બુદ્ધિ નાં “વાદળ” વિખરાઈ ગયાં છે.

“બુદ્ધિ” ઉપર “મન” નો (વિચારો નો) કબજો થઇ ગયો છે. બુદ્ધિ ની શક્તિ ઓછી થઇ ગઈ છે.
વિવેક થી વિચાર કરવાનું ભૂલી -બુદ્ધિ માત્ર કોઈ એક ખોટા એકતરફી રસ્તે જ ચાલવા માંડી છે.
અને હવે તે (બુદ્ધિ) માત્ર સ્વજનો વિષે જ (મોહ વિષે જ) વિચારે છે-અને
તે પોતાનો ક્ષત્રિય ધર્મ ને ભૂલી ગઈ છે.
બુદ્ધિ માં “દયા” નું આગમન થયું છે અને તેને નિર્ણય લઇ લીધો છે-કે-“હું યુદ્ધ કરીશ નહિ.”

સફેદ રંગ થી ભરપૂર હંસ ખુબ જ સુંદર દેખાય છે.
પણ જો આ જ હંસ કાદવ માં પડે તો તે ગંદો થઇ જાય અને
તેની સુંદરતા –જ્યાં સુધી કાદવ તેના શરીર પર છે –ત્યાં સુધી જતી રહે છે. તે જુદો દેખાય છે.

આવી જ રીતે અત્યંત શક્તિશાળી-બુદ્ધિશાળી અર્જુન કે જે મૂળભૂત રીતે એક સફેદ હંસ જેવો છે.

પણ અત્યારે “મોહ” (મમતા-દયા) નો કાદવ લાગ્યો છે. તે જુદો જ દેખાય છે. દુઃખી દુઃખી દેખાય છે.

બીજી રીતે કહીએ તો-
અત્યંત સુખી અર્જુન આજે - માત્ર એક “મોહ” ના કારણે દુઃખી બન્યો છે-આંખ માં આંસુ છે.
આવા દુઃખી અને રડતા અર્જુન ને જોઈ શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-(૧)

શ્રીકૃષ્ણ અહીં ગીતામાં પહેલી વાર બોલે છે.

એટલે આમ જોઈએ તો ગીતા ના જ્ઞાન ની શરૂઆત આ બીજા અધ્યાય થી જ થાય છે.

ગીતાના આ બીજા અધ્યાય ના અગિયારમા શ્લોક- ને ગીતાનું “બીજ” પણ કહે છે.
“જેનો શોક કરવો (વિચાર કરવો ) યોગ્ય નથી તેનો તું શોક કરે છે (વિચાર કરે છે)
અને વાતો પંડિતો (બુદ્ધિમાન) જેવી કરે છે “

શ્રીકૃષ્ણ એક મહાન મનોવૈજ્ઞાનિક (Psychologist)  છે.

કોઈ મનુષ્ય ની બુદ્ધિ –જયારે જે વિચારવું જોઈએ તે ન વિચારે (બુદ્ધિ નો “વિવેક” છોડી દે)
અને જે નથી વિચારવાનું તે વિચારીને-
પછી કોઈ જડ જેવો નિર્ણય લઇ-પોતાની જાતે જ દુઃખી થઇ જાય.

તો સામાન્ય ભાષા માં એમ પણ કહી શકાય-કે તે માનસિક રીતે ઢીલો પડ્યો છે.

અને આવા કોઈ માનસિક રીતે ઢીલા પડેલા મનુષ્ય ને
કોઈ બુદ્ધિશાળી મનોવૈજ્ઞાનિક (Psychologist) સમજાવે –
તે જ રીતે
શ્રીકૃષ્ણ અર્જુન ને સમજાવવાનું ચાલુ કરે છે.

સમજાવટ વખાણ થી ચાલુ થાય છે.
અને ધીરે ધીરે અર્જુન ને (અને આપણને પણ) આખું ગીતાનું જ્ઞાન સમજાવી દે છે.
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE