More Labels

Jan 1, 2012

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય -૧ -અધ્યાય-૧

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત 

  INDEX PAGE
અધ્યાય-૧(અર્જુનવિષાદયોગ)
સંત જ્ઞાનેશ્વર
જ્ઞાનેશ્વર, પ્રથમ ગણપતિની અને પછી સરસ્વતી દેવી ની સ્તુતિ અને વંદન કરે છે.
ત્યાર બાદ ગુરુ (નિવૃત્તિનાથ) ને વંદન કરી , અને ગીતાની શરૂઆત કરે છે.

અધ્યાય -૧ માં ગીતા ની પ્રસ્તાવના છે.
ગીતા, મહાભારત ના “ભીષ્મ પર્વ “ નામના પ્રકરણ  માં થી લેવામાં આવેલી છે.
મહાભારત એક “પુરાણ”  છે. જે  વ્યાસજી (વેદવ્યાસ) એ લખેલું છે.

આ જ વ્યાસે વેદો લખેલા.  વેદો માં લખેલું તત્વજ્ઞાન સામાન્ય મનુષ્ય માટે સમજવાનું અઘરું છે.
એમ સમજી વ્યાસે ઉદાહરણો અને દ્રષ્ટાંતો થી મુકીને કથા-વાર્તા સ્વરૂપે
“મહાભારત-પુરાણ” ની રચના કરી.
એમ કહેવાયું છે-કે-જગતની કોઈ પણ એવી વાત બાકી નથી કે જે મહાભારત માં નથી.

મહાભારત ની કથા -વાર્તા લખતા વ્યાસજી –તેમનું વેદો નું તત્વજ્ઞાન લખ્યા વગર રહી શક્યા નથી.
એટલે જ “ભીષ્મ પર્વ” નામના પ્રકરણ માં તેમણે –વેદો ના સાર રૂપે “ગીતા” લખી છે.

એક લીટર દૂધ પીવાનું કોઈને કદાચ પચે નહિ, પણ તે જ દૂધ માંથી એક ચમચો માખણ બને
તો તે એક લીટર દૂધ જેવું જ કામ કરે છે. અને તે માખણ કોઈને પણ પચે છે.

એ જ રીતે વ્યાસજીએ “વેદો”ને પોતાની “બુદ્ધિ” ના વલોણા થી ખૂબ વલોવ્યા અને તેના પરિણામ રૂપે
જે માખણ બન્યું-તે “ગીતા”  છે.
આ ગીતા ને તેમણે મહાભારત ની કથા માં વચ્ચે ગોઠવી દીધી.
અને ભગવાન ના અવતાર શ્રીકૃષ્ણ ના મુખે થી તે બોલાવી છે.
શ્રીકૃષ્ણ વક્તા છે-અને અર્જુન છે શ્રોતા.

આમ -ગીતા -કે -જે –મહાભારત માંથી લેવામાં આવી છે-
તેમાં - પહેલા અધ્યાય માં- મહાભારત ના એક પ્રસંગ નું- વર્ણન છે.

અને આ પ્રસંગ છે –મહાભારત ના યુદ્ધ નો.


મહાભારત ના યુદ્ધ માં બે પક્ષો છે. કૌરવો અને પાંડવો.

પાંડવો એ રાજ્ય માં પોતાનો ભાગ-પોતાનો હક્ક માગ્યો,પણ કૌરવોએ (દુર્યોધને) ભાગ આપવાની ના પાડી.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પાંડવો તરફથી  શાંતિદૂત બન્યા. પણ સમજાવટ અસફળ રહી.
અને યુદ્ધ ના મંડાણ –કુરુક્ષેત્ર માં થયા છે.

શ્રીકૃષ્ણ અર્જુન પ્રત્યે ના અતિ પ્રેમ ને કારણે અર્જુન ના રથ ના સારથી બન્યા છે.

પહેલા અધ્યાય ની શરૂઆત માં -
કૌરવો ના પિતા ધ્રુતરાષ્ટ્ર  કે જે અંધ છે અને યુદ્ધમાં સામેલ થયા નથી, તેમને, તેમનો સારથી
“સંજય” કે જેની પાસે દૂરદૃષ્ટિ ની શક્તિ છે. તે યુદ્ધ નો અહેવાલ આપે છે.

ધ્રુતરાષ્ટ્ર ના પૂછવાથી, બંને પક્ષ ના જુદા જુદા યોદ્ધાઓનું સંજયે વર્ણન કર્યું છે.

પછી આવે છે-ગીતાના બે મુખ્ય પાત્રો-શ્રી કૃષ્ણ અને અર્જુન નું વર્ણન.
અર્જુન ,પોતાના સારથી બનેલા શ્રીકૃષ્ણ ને બંને સેનાઓની વચ્ચે રથ લેવાનું કહે છે-કે જેથી તે
બધાને જોઈ શકે. શ્રીકૃષ્ણ રથ ને બંને સેનાની વચ્ચે લાવ્યા છે.

અર્જુન સામા પક્ષ માં ઉભેલા પોતાના સગાં-સંબંધી-ગુરુ-વગેરે ને જુએ છે.
બચપણ માં દાદા જોડે વિતાવેલો સમય યાદ આવે છે-ગુરુની અસીમ કૃપા યાદ આવે છે,
સાથે સાથે બીજા ઘણા બધા સગાં-સંબંધી ની “મમતા”-થી “મોહ” પેદા થાય છે,
અને વિચારમાં પડી જાય છે. (૨૬)
 
સગાં-સંબંધી ઓ ના મારવાના વિચાર માત્ર થી તે “શોક”મય બને છે. અર્જુન નું  મન
વિષાદ થી (શોકથી) ભરાઈ ગયું.તેનું શરીર ઢીલું પડી ગયું,મુખ સુકાણું અને શરીર માં કંપ થયો. (૨૯)

અર્જુન –શ્રીકૃષ્ણ ને કહે છે-
યુદ્ધ માં સામે ઉભેલા સગાં-સંબંધીઓ ભલે તે મને મારી નાખે –પણ ત્રણે લોકના  રાજ્ય માટે પણ 
પણ  હું તેમને મારવા ઇચ્છતો નથી. હું યુદ્ધ નહિ કરું.(૩૫)
કારણકે કુળ નો નાશ થતાં કુળધર્મો નાશ પામે છે.
કુળધર્મ નાશ પામતાં કુળ અધર્મ માં દબાઈ જાય છે.(૪૦)

આમ શોક (વિષાદ) થી વ્યાકુળ અર્જુન ધનુષ્ય-બાણ છોડી રથ માં બેસી ગયો.(૪૭)

અધ્યાય-૧- સમાપ્ત –અનુસંધાન-અધ્યાય-૨ 



  INDEX PAGE