More Labels

Jan 1, 2012

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૮

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE
અધ્યાય-૨ -૭

સ્વપ્ન માં કોઈ મનુષ્ય પર વાઘ હુમલો કરે તો તે –મનુષ્ય દુઃખી થઇ જાય છે.
પણ જાગે તો ખબર પડે કે-તેની આજુ બાજુ ક્યાંય વાઘ તો છે જ નહિ.
પણ સ્વપ્ન માં તો-- સ્વપ્ન નો વાઘ સાચો જ લાગે છે.અને દુઃખી કરે છે.
તેવું જ માયાનું છે-માયા સાચી લાગે છે-પણ સ્વપ્ન ની જેમ –તે સાચી નથી.
તેમ છતાં તે સાચી છે –તેવો  ભ્રમ (ભ્રાંતિ) કરાવે છે.

માયાનાં બીજાં બે ઉદાહરણો જ્ઞાનેશ્વર આપે છે.
(૧) મનુષ્ય ના પડછાયા પર જો લાકડી થી ઘા કરવામાં આવે તો –તે ઘા શરીર ને લાગતો નથી.
(૨) પાણી થી ભરેલું પાત્ર ઉંધુ વાળતાં-તેમાં નું રહેલું સૂર્ય નું પ્રતિબિંબ નાશ પામે છે-
     પણ તેથી સૂર્ય નો કંઈ નાશ થતો નથી.

બસ આવી જ રીતે
“શરીર”–એ કંઈક ઉપર ના ઉદાહરણ માં બતાવ્યું –તેમ-
એક સ્વપ્ન જેવું,મનુષ્ય ના પડછાયા જેવું, પાણી માં રહેલ પ્રતિબિંબ જેવું છે, ભ્રમ છે-
એટલે હવે સમજી શકાય કે-
શરીર નો નાશ થતાં –આત્મા નાશ પામતો નથી. (૨૦-૨૧)

આત્મા અને શરીર ને સમજાવવા અહીં ગીતામાં પણ એક સરસ ઉદાહરણ આપ્યું છે.

કોઈ નાટક માં કોઈ એક કલાકાર જુદી જુદી સાત ભૂમિકા ઓ કરે છે.
એક વખતે ધોતિયું પહેરીને ગામડીઓ બની ને આવે છે-
તો બીજી વખતે પેન્ટ-શર્ટ પહેરી સાહેબ બનીને આવે છે.
કપડાને લીધે તે બંને વખત જુદો જુદો દેખાય છે.
પણ કપડાની નીચે રહેલો કલાકાર તો- તે નો તે જ છે.

આજ ઉદાહરણ માં-
જો કલાકાર ને આપણે આત્મા જોડે સરખાવીએ
અને કપડાંને શરીર જોડે સરખાવીએ-તો-
કલાકાર જેમ કપડાં બદલી નાખે પણ કલાકાર તો એનો એ જ રહે છે-
તેવી રીતે જ-આત્મા શરીર બદલે છે (કપડાં બદલે છે)-
જુનું શરીર ત્યાગી દે છે (જુના કપડાં ઉતારી દે છે)-
અને નવું શરીર ધારણ કરે છે (નવાં કપડાં ધારણ કરે છે)-
શરીર નવું છે- છતાં પણ આત્મા તો તેનો તે જ રહે છે. (૨૨)

હવે અહીં ફરીથી પેલું ઘટાકાશ અને મહાકાશ નું ઉદાહરણ નજર સમક્ષ લાવીએ તો-

આ આત્મા ને કોઈ આકાર નથી. અને તર્ક થી  કે બીજા કોઈ સાધન થી તે નરી આંખે તો તે દેખાઈ શકે
તેવો નથી જ. અને તેથી જો- વિચાર કરીએ તો સમજ માં આવે છે-કે-

આત્મા કોઈ એક એવું શુદ્ધ ચૈતન્ય છે-
જે બધી જ જગ્યાએ આકાશ ની જેમ ફેલાયેલું છે,
સદાકાળે નિત્ય છે, કોઈ પણ ક્રિયા વગરનું છે, જન્મ-મરણ વગરનું છે-
અને જે દેખાતું જ નથી તો –
--તેના પર કોઈ શસ્ત્ર થી પ્રહાર કેવી રીતે કરી શકાય ? (આત્મા પર શસ્ત્ર થી ઘા થઇ શકતો નથી)
--તેને પાણી માં ડૂબાડી દેવો હોય તો કેવી રીતે ડુબાડાય ?( આત્મા પાણી માં ડૂબી શકતો નથી)
--તેને અગ્નિ થી બાળી નાખવો હોય તો –કેવી રીતે બાળી શકાય ?(આત્મા અગ્નિથી બળી શકતો નથી)
--તે ભીનો જ ના થઇ શકતો હોય તો વાયુ તેને કેવી રીતે સુકવી શકે ? (આત્માને વાયુ સુકવી શકતો નથી)

અને આવું શુદ્ધ ચૈતન્ય (ચેતનતા-મહાકાશ) જયારે-શરીર (ઘડા) માં પ્રવેશે છે ત્યારે જ શરીર ચેતન બને છે.

કૃષ્ણ કહે છે-કે-આવું આત્મ-તત્વ સમજી લીધા પછી -
હે અર્જુન,તારે શોક કરવો યોગ્ય નથી.  (૨૩-૨૪-૨૫)

આટલું આત્મા વિષે- સમજાવ્યા છતાં જો પણ જો તારી સમજ માં –આત્મા વિષે સંશય હોય-
ને હજુ પણ તું -જો આત્મા જ ઉત્પન્ન થાય છે-અને આત્મા જ મરે છે-
એવું જ જો માનતો હોય તો –
તને હું બીજી એક વાત કહું.-કે જે વાત થી તારે શોક કરવો જોઈએ નહિ તે વાત તું સમજે  (૨૬)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  (રજૂઆત-અનિલ પ્રવિણભાઈ શુક્લ)
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE