જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૪૧

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE   
       INDEX PAGE         
અધ્યાય-૫- કર્મ સંન્યાસયોગ -૪
જગત ના સર્વ તત્વમાં,પ્રાણીમાં,મનુષ્યમાં-એક-જ ચૈતન્ય (બ્રહ્મ) રહેલું છે.
આ રહસ્ય સમજીને જ્ઞાની મનુષ્ય સર્વ માં સર્વેશ્વર (ઈશ્વર-પરમાત્મા) જુએ છે.ત્યારે તેની
દૃષ્ટિ એ સમદૃષ્ટિ  (સમાન દૃષ્ટિ) થઇ છે-એમ કહી શકાય.

આવો મહાત્મા-એ પોતે જ –બ્રહ્મ (પરમાત્મા) થઇ જાય છે.(શિવોહમ-અદ્વૈત)
એટલે –કે-જેમ બ્રહ્મ માં કોઈ દોષ નથી,તેવી જ રીતે તે કોઈ પણ દોષ વગરનો થઇ જાય છે.
તેને જન્મ-મરણ ને જીતી લીધાં છે-તેનાં બધાં બંધનો છૂટી જાય છે -અને-તે મુક્ત રીતે ફરે છે. (૧૯)

આવો મહાત્મા –કે જેની બુદ્ધિ, સ્થિર થયેલી છે-તેને –
પ્રિય વસ્તુ ની પ્રાપ્તિ થતાં સુખ કે અપ્રિય ની પ્રાપ્તિ થતાં દુઃખ થતું નથી. એટલે કે-
સુખ-દુઃખ માં પણ તેની  સમ-દૃષ્ટિ –આપોઆપ થઇ જાય છે. (૨૦)

આવા મહાત્મા નું –મન બાહ્ય વિષયો ના (સ્વાદ-વગેરે) સુખ માં આસક્ત રહેતું નથી, પણ –
તેને આત્મા માં રહેલા સુખ ની પ્રાપ્તિ (આત્માનંદ) થયેલી હોવાથી, અને
તે પોતે બ્રહ્મ-સ્વ-રૂપ થયેલો હોવાથી-અક્ષય સુખ (પરમાનંદ) મેળવે છે. (૨૧)

પણ-
જે મનુષ્યો એ -આત્મ-સ્વ-રૂપ નો અનુભવ લીધો નથી,
તે મનુષ્યો,ઇન્દ્રિયો (મુખ-વગેરે) અને તેના વિષયો (સ્વાદ-વગેરે) થી મળતાં સુખ માં આસક્ત હોય છે.
આ ઇન્દ્રિયો થી મળતું સુખ તેમને –ખુબ જ આકર્ષક,મોટું અને સારું લાગે છે.

--જો કોઈ ગરીબ માણસ હોય-અને ભૂખ થી વ્યાકુળ થયેલો હોય-તો –તેની પાસે  પૈસા ના હોવાથી અનાજ તો ના મળે-
પણ જો અનાજ ના ફોતરાં જમીન પર મળે તો-તે અનાજ ના ફોતરાં -પણ ખાઈ જાય છે.
--તરસ થી વ્યાકુળ હરણ,સાચા પાણી ને ભૂલીને. –ઝાંઝવાના જળ ને જ સાચું પાણી માની ને-
તેના તરફ દોટ મૂકે છે.

તેવી જ  રીતે-જેણે આત્મ-સુખ  નો અનુભવ લીધો નથી- તેને વિષય-સુખ સારું લાગે છે.
પણ આ વિષય સુખ તે ક્ષણિક છે-નાશવંત છે. વીજળી ના ચમકારા જેવું છે.

વીજળી ના ચમકારા થી ક્ષણભર પ્રકાશ થાય છે-પણ તેનાથી જગતનો વ્યાપાર ચાલતો નથી.
(રાતના અંધારા ને હટાવવા બીજો કોઈ ઉપાય તો કરવો જ પડે છે.)

મૃગજળ ને “જળ” કહેવામાં આવે છે-પણ તે વાસ્તવિક રીતે જળ નથી.
તેવી જ રીતે વિષયોના ઉપભોગ માં સુખ છે-પણ તેને સુખ કહેવું –કે સમજવું વ્યર્થ છે.

જો કોઈ ને ભોજન માં લાડુ પ્રિય હોય, અને તેને લાડુ મળે –અને ખાય -તો તેને સુખ થાય છે.
પણ જ્યાં મુખ માંથી લાડુ અંદર (પેટમાં) જતા રહ્યા એટલે સુખ પણ વિદાય થાય છે.

અહીં મુખ એ “ઇન્દ્રિય”  છે-તે “ઇન્દ્રિય” નો “વિષય”-તે લાડુ નો સ્વાદ છે-
લાડુ મળ્યો (ભોગ)-તો-વિષય-સુખ ની ઉત્પત્તિ થઇ,અને તે પેટમાં ગયો-તે વિષય-સુખ નો નાશ થયો.

જ્ઞાની-મહાત્માઓ –બરોબર –આ ચોક્કસ રીતે સમજે છે-કે-
ઇન્દ્રિયો (મુખ-વગેરે) અને વિષયો (સ્વાદ-વગેરે) ના સંબંધ થી થનારા ભોગ (સુખ નો અનુભવ)-
તે સર્વ ઉત્પત્તિ અને નાશ ને આધીન છે-ક્ષણિક છે-

અને એટલે જ આવા વિષય-સુખો ને “વિષ” ના જેવા ગણી –દુરથી જ તેનો ત્યાગ કરે છે,
તેના પ્રત્યે નિસ્પૃહ (અનાસક્ત) બને છે.(૨૨)

આવા જ્ઞાની-મહાત્મા અંતરમાં સદા સુખી છે, આત્મ-સ્વ-રૂપ માં સ્થિર થવાથી,
તેમના હૃદય માં બ્રહ્મ નો પ્રકાશ થઇ સર્વ અજ્ઞાન (અંધારા) નો નાશ થાય છે,
તેમનાં સર્વ પાપો નષ્ટ થાય છે.

તેમનું ચિત્ત સ્વાધીન થયેલું હોવાથી,કામ-ક્રોધ વગેરે નું નામોનિશાન રહેતું નથી. અને
જ્યાં સુધી જીવે છે-તે જીવનકાળ દરમિયાન અને જીવન ના અંત (મૃત્યુ) પછી પણ-
તે શાંત-બ્રહ્મ-સ્વ-રૂપ જ હોય છે.(મુક્ત)  (૨૪-૨૫-૨૬)



જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE       
       INDEX PAGE