જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૪૭

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE       
       INDEX PAGE        
અધ્યાય-૬-આત્મસંયમ યોગ-૫
યોગ કોને સાધ્ય નથી ? કોનો યોગ પર અધિકાર નથી? તો -કહે છે-કે-
જે અતિશય ખાય છે (આહાર લે છે)–અથવા તો જે બિલકુલ જ ખાતો નથી,
જે અતિશય નિંદ્રા ને માણે છે-અથવા તો બિલકુલ નિંદ્રા લેતો નથી (અતિશય ઓછી નિંદ્રા લે છે)-
તે યોગ સાધન કરી શકતો નથી.

સમતા –એ યોગ માં  ખુબ જરૂરી  છે.
શરીર ને ટકાવવા અન્ન તો લેવું જ પડે છે,પણ અકરાંતિયા ની જેમ ખુબ જમવાને બદલે-
યુક્તિથી કે પરિમિતતા (પ્રમાણ થી) શરીર ને જરૂર હોય તેટલું જ જમવું જોઈએ.
તે જ પ્રમાણે-જે જે કર્મો કરવાના છે-તે સર્વ કર્મો- યુક્તિ થી –“પ્રમાણ”  માં જ કરવાં જોઈએ.

ઊંઘવાનું,બોલવાનું, વ્યાયામ વગેરે પણ નિયમિતતાથી પ્રમાણ માં જ કરવાં જોઈએ-કે જેથી-
શરીર માં લોહી નું ભ્રમણ, શરીરની સપ્તધાતુઓ  અને વાયુ-પિત્ત-કફ ,સમતોલ માં રહે.

શરીર તંદુરસ્ત રહે-ત્યારે કે જયારે યુક્તિ થી અને નિયમ થી –ઇન્દ્રિયો ને તૃપ્ત કરવામાં આવે.અને -
જેનાથી મન પણ પોતાની મેળે જ સંતોષ પામે છે. અને દુઃખો નો નાશ થાય છે ....(૧૬-૧૭)

આ પ્રમાણે બાહ્ય-ઇન્દ્રિયો (મુખ-વગેરે) ની સ્થિતિ નિયમિત રાખવામાં આવે (સમતા રાખવામાં આવે)-તો-
તેનાથી અંતર માં  (અંદર) સુખ ઉત્પન્ન થાય છે, અને સહજતાથી યોગ-પ્રાપ્ત થાય છે.
જયારે ચિત્ત ને સહજ સંતોષ થાય છે-ત્યારે તે વાસનાઓ પ્રત્યે નિસ્પૃહ બને છે,
અને આવું વાસના વગરનું-ઈચ્છા વગરનું ચિત્ત –અંદર જ (આત્મા સાથે) સ્થિર રહે છે.

આવા યોગી ને –યુક્ત- (પરમાત્મા સાથે જોડાયેલો) કહેવા માં આવે છે.

જેમ પવન વગરના સ્થળ માં રાખેલ દિવાની જ્યોત હાલતી નથી,તે જ રીતે-
આવા સ્થિર થયેલા  (તરંગ વગરના થયેલા) યોગી ની  સ્થિતિ હોય છે  .......(૧૮-૧૯)

વાસ્તવ માં જોવા જતાં-યોગ સાધન જેટલું સહેલું અને સાદું ,બીજું કોઈ સાધન નથી.
યોગ સાધન થી જ ઇન્દ્રિયો નો નિગ્રહ (વશ) થવા નો સંભવ છે,અને જયારે ઇન્દ્રિયો નો સંયમ થઇ જાય-
ત્યારે ઘડીક આગળ અને ઘડીક પાછળ-દોડતા ચિત્ત ની દોડધામ પૂરી થાય છે, અને તે પોતાની મેળે જ
આત્મા ને ભેટવા માટે જાય છે.(આત્મા માં લય થવા –મળી જવા માટે જાય છે)

ઘડીક ભર પણ જયારે ચિત્ત પાછું વળીને આત્મા તરફ નજર નાખે –ત્યારે જ તેને “હું જ આત્મતત્વ છું”
તેવી તેને પ્રતીતિ થાય છે. અને જેવી આ આત્મ પ્રતીતિ થાય એટલે –તે સુખ ના સિંહાસન પર બેસી જાય છે. અને આત્મા ના આનંદ માં જ મળી જાય છે (લય પામે છે)-અને-
જેને ઇન્દ્રિયો કદી જાણી શકતી નથી કે જેના કરતા અધિક કોઈ વસ્તુ છે જ નહિ-એવું જે –
આત્મ સ્વ-રૂપ  (બ્રહ્મ સ્વ-રૂપ) તે પોતે જ બની જાય છે.......(૨૦-૨૧)

આવી સ્થિતિ ની પ્રાપ્તિ થાય પછી,મેરુ પર્વત કરતાં યે મોટાં દુઃખો આવી પડે તો પણ ચિત્ત દુઃખી થતું નથી.
અથવા તો શરીર છિન્ન- ભિન્ન થઇ જાય,કે શરીર ને અગ્નિ માં નાખવામાં આવે તો પણ-
આત્મસુખ માં નિમગ્ન થયેલું ચિત્ત દુઃખ પામતું નથી.
અનંત બ્રહ્મ સુખ  (આત્મસુખ) ની પ્રાપ્તિ થી દેહ ની સ્મૃતિ (યાદ) રહેતી નથી, એટલે તેને કોઈ પણ
જાતનું દુઃખ કે દ્વંદો-અસર કરી શકતા નથી.....(૨૨)

સંસાર માં ફસાયેલું મન જયારે આત્મસુખ (બ્રહ્મ સુખ) નો મધુર સ્વાદ ચાખે છે-ત્યારે-તે –
સ્વાદ આગળ સંસાર ના સુખો નો સ્વાદ તુચ્છ –લાગવા માંડે છે.
જેના માટે (જે સુખ માટે) સર્વ “જ્ઞાન”  ની આવશ્યકતા છે, અને જે સંતોષ નો (સુખ નો) ભંડાર છે,
એવું આ બ્રહ્મ-સુખ (આત્મ-સુખ) –
જયારે અભ્યાસ ના યોગ થી મૂર્તિમંત (પ્રત્યક્ષ)  થાય છે-
ત્યારે –તેમ થતાં જ યોગી તેમાં (સુખ માં) તદ્રુપ થઇ જાય છે (મળી જાય છે) અને તેવે વખતે-
સુખ કે દુઃખ નો સંબંધ તૂટી જાય છે. અને યોગ સાધ્ય થયો એમ કહેવાય છે ......(૨૩)



જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE     
       INDEX PAGE