જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૫૩

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
      PREVIOUS PAGE
        NEXT PAGE
      INDEX PAGE
અધ્યાય-૭-જ્ઞાન-વિજ્ઞાન યોગ-૩
આ દૃશ્ય જગત (જે આંખ થી દેખાય છે-તે જગત) એ –મૃગજળ જેવું છે.
મૃગજળ નું મૂળ જોવા જઈએ તો-તે-માત્ર સૂર્યકિરણ જ નહિ પણ સૂર્ય પોતે જ છે.

તેવી જ રીતે –આ દૃશ્ય જગત નું મૂળ જોવા જઈએ તો
તે માત્ર પ્રકૃતિ  (માયા)  નહિ પણ બ્રહ્મ (પરમાત્મા) પોતે જ છે.

જે પ્રમાણે  સોનાના મણકા કરી ને –તેને સોનાના તારમાં જ પરોવ્યા હોય –તે પ્રમાણે-
સર્વ જગત(સોનાના મણકા) –એ-બ્રહ્મ (સોનાનો તાર-પરમાત્મા) માં જ –ઓતપ્રોત –ગુંથાયેલું છે....(૭)

પછી ના ૮ થી ૧૧ શ્લોક સુધી –પરમાત્મા માંથી વસ્તુ માત્ર ક્યાં-ક્યાં વિસ્તરી છે-ફેલાયેલી છે-
તે વસ્તુઓ નું વર્ણન છે.
સારાંશ –એ છે કે-જગત ની સર્વ વસ્તુમાત્ર –પરમાત્મા માં થી જ વિસ્તરી છે (૮ થી ૧૧)

જે પ્રમાણે –બીજ-રસથી ભરેલું હોય છે-તેને વાવવાથી –તેમાંથી અંકુર ફૂટી-વૃક્ષ બને છે-અને
છેવટે વૃક્ષ નું લાકડું બને છે-પણ આ લાકડામાં –બીજ-બીજ તરીકે - રહેતું નથી,

તે પ્રમાણે –સત્વ-રજસ અને તમસ –વિકારો- પરમાત્મા (બ્રહ્મ) માંથી ઉત્પન્ન થયેલા છે-
તે પરમાત્મા  (બ્રહ્મ) માં સમાઈ રહેલા છે-છતાં –પરમાત્મા (બ્રહ્મ) તે વિકારો માં સમાયેલા નથી.....(૧૨)

જેવી રીતે ઘટાટોપ વાદળોથી આકાશ ઢંકાઈ જાય છે,પાણી માં ઉત્પન્ન થયેલી સેવાળ થી પાણી ઢંકાઈ જાય છે, આંખને મોતિયો આવવાથી દૃષ્ટિ ઢંકાઈ જાય છે, તેવી જ રીતે-
સત્વ-રજસ અને તમસ –એ ત્રણ ગુણો ની બનેલી માયાથી પરમાત્મા (બ્રહ્મ) ઢંકાઈ જાય છે.

માયા –એ-પડદાની જેમ –પરમાત્મા ની આડે આવે છે-જેથી મનુષ્યો-ઈશ્વરને ઓળખી શકતા નથી.અને
જે મનુષ્યો (આત્માઓ) પરમાત્મામાંથી જ ઉત્પન્ન થયા હોવા છતાં પરમાત્મા માં મળી શકતા નથી.

જેમ માટી નો ઘડો કાચો હોય ત્યાં સુધી માટી માં પાછો ભળી શકે છે-પણ તે ઘડાને પકવ્યા પછી –
તે (ઘડો) માટી માં પાછો ભળી શકતો નથી,
તેમ –સર્વ આત્માઓ –પરમાત્મા ના જ અંશ હોવાં છતાં,
માયાના યોગે “જીવ”પણું પામવાથી,
“હું” અને  “મારું” એવા ભ્રમ (ભ્રાંતિ) માં –વિષયાંધ બની જાય છે. અને પછી તે -
પરમાત્મા માં ભળી શકતા નથી-કે-
સર્વ ગુણો  (સત્વ-રજસ-તમસ) થી પર એવા પરમાત્મા ને ઓળખી પણ શક્તા નથી ......(૧૩)

આ ત્રિગુણાત્મક (ત્રણ ગુણો વાળી-  (સત્વ-રજસ-તમસ) માયા રૂપી નદી –
એટલી વિશાળ અને ધસમસતા પ્રવાહવાળી છે કે-તેને તરી જવી એ –બહુ જ મુશ્કેલ કામ છે.
પણ જેઓ પરમાત્માને (આત્માને) શરણે જાય છે-તેઓ જ આ નદીને વિના અવરોધે તરી જાય છે .(૧૪)

આ માયા થી જીવમાં વિકાર વાસનાઓ (કામ-ક્રોધ-લોભ-વગેરે) નુ આગમન થાય છે, અને
જીવ નુ “જ્ઞાન”  (આત્મ-પરમાત્મ જ્ઞાન) નષ્ટ થાય છે, આસુરી પ્રકૃતિ (માયા) નો આશ્રય (આશરો) લેવાથી
એ પાપી,નરાધમ,મૂર્ખ જીવ –પરમાત્મા ને શરણે જવાનું ભૂલી જાય છે.(પરમાત્મા ને શરણે જતો નથી).

અને જે થોડા જીવો પરમાત્મા ને શરણે જાય છે-તે ચાર પ્રકારના હોય છે.
(૧) આર્ત-જે જીવ દુઃખ ના નિવારણ માટે કરુણાભાવ થી –ઈશ્વરને યાદ કરે તે-જેમકે-ગજરાજ-દ્રૌપદી વગેરે
(૨) જિજ્ઞાસુ-જે જીવ રાત-દિવસ પ્રભુ ને શોધવામાં મચેલા રહે છે તે- જેમકે-ઋષિ,મુનિઓ-પરીક્ષિત વગેરે
(૩) અર્થાર્થી- જે જીવ સર્વ સુખો અને સંસારિક પદાર્થો માટે –ઈશ્વરને ભજે છે તે-જેમ કે ધ્રુવ-વિભીષણ વગેરે
(૪) જ્ઞાની-જે જીવ કોઈ વસ્તુ ની ઈચ્છા વગર-પ્રભુનું ભજન એક ફરજ છે એમ સમજી-રાતદિવસ
     પ્રભુ ભજન માં લીન રહે છે તે-જેમ કે સનતકુમાર-નારદ અને અન્ય ભક્તો-

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-કે-
“આ ચાર પ્રકારના લોકો માં જે “જ્ઞાની” નિરંતર મારામાં રત રહી (પરમાત્મા-મય બની), એકનિષ્ઠા થી મારી
(પરમાત્માની) ભક્તિ કરે છે-તે શ્રેષ્ઠ છે. આવા જ્ઞાની ને-માત્ર- હું જ અત્યંત પ્રિય છું  અને તે જ્ઞાની –ભક્ત
મને પણ અત્યંત પ્રિય છે.....(૧૫-૧૬-૧૭)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
      PREVIOUS PAGE
        NEXT PAGE
      INDEX PAGE