Mar 22, 2013

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૭૫-અધ્યાય-૧૨-ભક્તિયોગ

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE    
NEXT PAGE      
          INDEX PAGE      
અધ્યાય-૧૨-ભક્તિયોગ-૧

આ અધ્યાય ની શરૂઆત માં અર્જુન ,શ્રીકૃષ્ણ ને પ્રશ્ન કરે છે-કે-
આપે જ્ઞાનયોગ માં બતાવેલ નિરાકાર-નિર્ગુણ સ્વરૂપ (બ્રહ્મ) ની જે ઉપાસના કરે છે-તે –
અને એકનિષ્ઠ બની (ભક્તિયોગ માં) જેઓ સાકાર સ્વરૂપ ની (ચતુર્ભુજ સ્વરૂપની) ઉપાસના કરે છે-તે-
બંને પ્રકારના ભક્તો માં ખરા યોગ ને કોણ જાણી શક્યું છે ? ....(૧)




શ્રીકૃષ્ણ કહે હે-કે-મારામાં (પરમાત્મા માં) મન ને સ્થિર કરીને, મારામાં જ નિત્યયુક્ત થઈને, જેઓ
ઉત્કૃષ્ટ શ્રદ્ધા થી મને ભજે છે,તેમણે-“ભક્તિયોગ” ને બરોબર જાણ્યો છે....(૨)

ભક્તિયોગ માં શ્રદ્ધા એ મુખ્ય છે. પરમાત્મા ના સાકાર સ્વરૂપ માં મન ને પરોવવું પ્રમાણ માં સહેલું છે.
આંખો ની સામે જ પરમાત્મા નું સ્વરૂપ હોય, અને તેમનામાં મન પરોવાઈ જાય તો, જીવ પરમાત્મામય
થઇ જાય છે. “લાલી દેખન મૈ ગઈ તો મૈ ભી હો ગઈ લાલ”

બીજા જે જ્ઞાની ભક્તો છે-તે-ઇન્દ્રિયો નું યથાર્થ નિયમન કરીને,
નિરાકાર,અવ્યક્ત, સર્વવ્યાપી –એવા બ્રહ્મની ઉપાસના કરે છે, અને તેમનો આત્મા-જ-પરમાત્મા માં
જઈને મળી જાય છે.અર્થાંત તેવા જ્ઞાની ભક્તો પોતે જ પરમાત્મા સ્વરૂપ થઇ જાય છે.
ઇન્દ્રિયોનું નિયમન-દમન કરવામાં કરવામાં આવતા યોગ થી ઘણી યાતનાઓ સહન કરવી પડે છે,
બાકી તે યોગ ના બળ થી તેમણે કંઈ વધુ પ્રાપ્ત થાય છે-એવું તો નથી જ.

આવી રીતે નિર્ગુણ-નિરાકાર બ્રહ્મ ની ઉપાસના કરનારા ઓને ઉપાસના નું કષ્ટ થાય છે,અને
અવ્યક્ત ,નિરાકાર ,નિર્ગુણ –બ્રહ્મ મહાપ્રયાસથી પ્રાપ્ત થાય છે. (૩-૪-૫)

જ્ઞાનયોગ માં ઇન્દ્રિયોના નિયમન કરતી વખતે-કામક્રોધાદિ વગેરે- પુષ્કળ ઉપદ્રવો ઉત્પન્ન થાય છે.
નિરાકાર બ્રહ્મ ની પ્રાપ્તિ કરવા માટે, તેમને શૂન્ય વસ્તુ (આકાશ) ની જોડે ઝગડો કરવો પડે છે,
ભૂખ ને ભૂખથી અને તરસ ને તરસ થી શાંત કરવી પડે છે.મૃત્યુ ની સાથે નિત્ય નવી લડાઈઓ કરવી પડે છે. 

સહુથી મોટું તો દેહાભિમાન (અહમ) ને છોડવા અથાગ મહેનત કરવી પડે છે.
જ્ઞાન નો અહમ (હું) એકદમ જલ્દી છૂટતો નથી, 

અને છૂટી જાય તો પાછો ક્યારે આવી ચડે તેની પણ
ખબર પડતી નથી, વર્ષો ના વર્ષો ની ઉપાસના ઘણી વખતે એળે જાય છે,

જયારે ભક્તિમાર્ગ વાળા ને આવાં કષ્ટ સહન કરવા પડતાં નથી, પ્રભુ ની શરણાગતિ સ્વીકારવાથી,
અહમ (હું) ની સમાપ્તિ પણ આસાન બની જાય છે.
હવે પછી ના ચાર શ્લોક માં આધ્યાત્મિક અભ્યાસ  (ભક્તિયોગ) ના ચાર રસ્તા બતાવ્યા છે.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-કે-
(૧)  તુ મારા માં જ મન રાખ,મારા માં જ બુદ્ધિ ની સ્થાપના કર,
      પછી તુ મારા માં જ વાસ કરીશ તે વાત માં સંશય નથી. ...............................(૮)
(૨)  આમ કરવા તું અસમર્થ હોય તો-(આમ કરી શકતો ના હોય તો)
      પછી,અભ્યાસ ના યોગ થી માને પ્રાપ્ત કરવાની “ઈચ્છા” ધરાવ ......................(૯)
(૩)  અભ્યાસ કરવા પણ જો તું અસમર્થ હોય તો –
      મારા ઉદ્દેશ થી જ (અહમ-હું પણું છોડી ને) મારા માટે જ “કર્મો” કરતો રહે.........(૧૦)
(૪)   આટલું કરવા માં પણ જો તુ અસમર્થ હોય તો-
       મન નો સંયમ કર અને અનન્ય ભાવે –મારા શરણે આવી-
       સર્વ કર્મો ના “ફળ” નો ત્યાગ કરી દે..............................................................(૧૧)

અભ્યાસ થી જ્ઞાન વધારે સારું છે, જ્ઞાન કરતાં ધ્યાન વધારે સારું (વિશેષ) છે,
ધ્યાન કરતાં પણ “કર્મફળ નો ત્યાગ” વધારે સારો છે.
કારણકે “કર્મફળ ના ત્યાગ” થી શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે.................................................(૧૨)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE    
NEXT PAGE      
          INDEX PAGE