Apr 11, 2013

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૯૫

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE      
અધ્યાય-૧૫-પુરુષોત્તમ યોગ-૬

ગીતા-અધ્યાય-૭-શ્લોક-૪-૫ માં જે અપરા અને પરા પ્રકૃતિના નામથી- તથા-
અધ્યાય-૧૩-શ્લોક-૧ માં જે ક્ષેત્ર-ક્ષેત્રજ્ઞ, ના નામ થી જે વર્ણન છે-તે જ બંને નું અહીં હવે-
ક્ષર અને અક્ષર ના નામથી વર્ણન કર્યું છે.અને આ બંને થી જુદા કે જેને પરમાત્મા કહે છે-તે-
ઉત્તમ પુરુષ –પુરુષોત્તમ –નું વર્ણન કરી અત્યંત ગુહ્ય જ્ઞાન બતાવ્યું છે.

સહુ પ્રથમ તો –આ વાત આસાની થી સમજવા માટે-
શ્લોક નો જે સીધો ભાવાર્થ છે-તે જોઈ –પછી જ્ઞાનેશ્વર નું વર્ણન જોઈએ-

આ જગતમાં (આ લોક માં) ક્ષર   (નાશવંત) અને અક્ષર (અવિનાશી) એ –બે જ પુરુષ (પદાર્થ) છે.
સર્વ પ્રાણીઓ ને (જીવોને) ક્ષર કહેવામાં આવે છે-અને-
કૂટસ્થ (માયા ની ઉપાધિ થી યુક્ત-આત્મા-જીવાત્મા) ને અક્ષર કહેવામાં આવે છે. (૧૬)

પરંતુ અવિનાશી “પરમાત્મા” કહેવાતો –“પરમ પુરુષ” તો જુદો જ છે.કે-જે-
ત્રણે લોક ને વ્યાપી ને (ધારણ કરીને) તેમણે પોષે છે. (૧૭)

આ અવિનાશી પરમાત્મા ક્ષર (નાશવંત) થી –તો-પર (જુદા) છે જ- અને
અક્ષર (માયામાં સ્થિત –માયાની ઉપાધિ થી યુક્ત –આત્મા) થી પણ ઉત્તમ છે.
તેથી જગતમાં (ત્રણે લોકોમાં) અને વેદો માં –તે-“પુરુષોત્તમ” તરીકે પ્રખ્યાત છે (૧૮)
(નોંધ-અહીં ક્ષર-અક્ષર અને પુરુષોત્તમ-એમ ત્રણ વિભાગ કર્યા છે)

જે જ્ઞાની –મોહ વગરનો થઇ-ઉપર બતાવ્યા મુજબ –પરમાત્મા –પુરુષોત્તમ ને સમજે છે-તે-
સર્વજ્ઞ થઇને સર્વ ભાવ થી પરમાત્મા ને જ ભજે છે. (૧૯)

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-કે-આ પ્રમાણે-આ અત્યંત ગુહ્ય  (ગૂઢ) જ્ઞાન –મેં તને કહ્યું-કે-જેને જાણવાથી-
મનુષ્ય બુદ્ધિમાન અને કૃતાર્થ બને છે.(૨૦)

હવે જ્ઞાનેશ્વર –ઉપર ના -૧૬ થી ૨૦- શ્લોક ને સરળતા થી સમજાવે તે જોઈએ.

સંસાર ને એક નગર (શહેર) ની ઉપમા આપીએ તો-
આ નગરમાં માત્ર બે-જ પુરુષો નો વાસ છે (માત્ર બે જ પુરુષો રહે છે)
જે પ્રમાણે આકાશમાં દિવસ (પ્રકાશ) અને રાત્રિ  (અંધારું) એ બે –જ -છે- તે પ્રમાણે –
આ નગરમાં બે પદાર્થો (પુરુષો) રમે છે. (વસે છે)

આ ઉપરાંત એક ત્રીજો પુરુષ પણ છે-કે જે આ બંને-પુરુષો ના નામ-માત્ર ને સહન કરી શકતો નથી.
તેથી તે જયારે આ નગરમાં આવે છે-ત્યારે નગરસહિત  (સંસાર સહિત) તે બંને પુરુષો નો નાશ કરે છે.
આ ત્રીજા પુરુષ ની વાત  હમણાં રહેવા દઈશું.

હાલ તો નગરમાં રહેવા આવેલ –બે પુરુષો ની જ વાત કરીએ.
તેમાંનો એક આંધળો,ઉન્મત્ત અને પાંગળો છે.અને બીજો સર્વ અવયવો થી પરિપૂર્ણ છે.
તેમની આ અવસ્થા –સાચી રીતે તો તેમના ધર્મો નથી,પણ જે શહેરમાં તે રહેવા આવેલા છે-તે-
શહેરની –સંગતિ થી-તેમને આ અવસ્થા પ્રાપ્ત થઇ છે.
તેમાંના એક નું નામ “ક્ષર” અને બીજાનું નામ “અક્ષર” છે.




જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE