Apr 12, 2013

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૯૬

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE      
અધ્યાય-૧૫-પુરુષોત્તમ યોગ-૭

ક્ષર એટલે કે જે પ્રતિક્ષણે નાશ પામે છે તે-
અગાઉ ના અધ્યાય માં ક્ષેત્ર (શરીર)-અને પ્રકૃતિ  (માયા) નું જે-વર્ણન કર્યું- અને
આ અધ્યાય માં –વૃક્ષ ની આકૃતિ થી જેનું વર્ણન કર્યું –તે- જેને જગત પણ કહે છે. તે સર્વે નાશવંત છે.

શુદ્ધ ચૈતન્ય (બ્રહ્મ) પોતે “અદ્વૈત” (એક) હોવાં છતાં –માયા (પ્રકૃતિ) ની ઉપાધિ ના યોગ થી –
દ્વૈતરૂપ (બે) બને છે. અને “આત્મસ્વ-રૂપ ની વિસ્મૃતિ” થવાથી,તે સર્વ પ્રાણીઓમાં સંચાર કરે છે.
શરીરરૂપી નગરીમાં તે રહે છે-તેથી –અહીં તે શરીર ને “પુરુષ” (ક્ષર પુરુષ) કહ્યો છે.
અને ઉપાધિના જોડે તેની તાદામ્યતા થી તેને “ક્ષર” પણા નું આળ ચડાવવામાં આવ્યું છે.

બીજી રીતે સરળતાથી સમજવા-કહીએ તો –એમ પણ કહી શકાય કે-
(૧) શરીર (ક્ષેત્ર-પ્રકૃતિ-વૃક્ષ) એ નાશવંત છે-એરણે તેને –ક્ષર-કહે છે-અને –તે-
(૨) શરીર માં આત્મા એ પરમાત્મા રૂપે હોવાથી તે “શરીર” ને –પુરુષ (ક્ષર)-કહ્યો છે.

જે અવિનાશી આત્મા શરીરમાં રહેલો છે-તે ઉપાધિથી યુક્ત હોઈ તે “આત્મા”ને –અક્ષર પુરુષ –કહ્યો છે.

આ બીજો જે –અક્ષર પુરુષ -છે-તેને “મધ્યસ્થ” છે.
જેવી રીતે-માટી ને ભીજવી અને તેનો લોંદો કરવામાં આવે-તો-
તેનો ઘડો બનાવતાં પહેલાં –જ-તેના “માટીપણા” નો લોપ (નાશ) થયેલો કહેવાય, અને
તે માટી ના લોંદા નો આકાર ઘડા જેવો પણ થયો નથી.

તેવી જ રીતે માટી ના લોંદા ના જેવી “મધ્યસ્થ” સ્થિતિ આ-અક્ષર પુરુષ -ની છે.
ટૂંક માં –માયા ના સંબંધવાળા –ચૈતન્ય ને –“અક્ષર પુરુષ” કહેચાય છે.

અત્યાર સુધી –બે,પુરુષો –ક્ષર અને અક્ષર ની વાતો કરી,
પણ હવે જે ત્રીજા (તૃતીય) પુરુષ ની
અહીં વાત કરી છે-તેને “ઉત્તમ પુરુષ” કહ્યો છે-
જે પહેલા બે-પુરુષ ની જુદો છે.
તે શુદ્ધ ચૈતન્ય છે-અને તે “પરમાત્મા” (બ્રહ્મ) તરીકે ઓળખાય છે.

જે પોતે જ પોતાને પ્રકાશિત કરે છે, (સ્વયંપ્રકાશ) છે,
જેનામાં દ્વૈત (બે) નો સ્પર્શ નથી,
જેનું નિરુપાધિક (ઉપાધિ-માયા વગરનું) સ્વ-રૂપ છે, અને
જે ક્ષર અને અક્ષર થી પર છે, તેથી જ-
વેદો અને લોકો (ત્રણે લોકો)-તેને “પુરુષોત્તમ” કહે છે.

જેનામાં જ્ઞાન-રૂપી સૂર્ય નો પ્રકાશ પડેલો હોય છે-તે જ –પુરુષોત્તમ ને જાણે છે.

આ અત્યંત ગુહ્ય-ગૂઢ શાસ્ત્ર શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું,જેને જાણવાથી મનુષ્ય બુદ્ધિમાન અને કૃત-કૃત્ય થાય છે.



અધ્યાય-૧૫-પુરુષોત્તમ યોગ-સમાપ્ત
અનુસંધાન-અધ્યાય-૧૬-દૈવાસુરસંપદ્વિભાગયોગ



જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE