Nov 1, 2011

અષ્ટાવક્ર ગીતા-૨૮


      PREVIOUS PAGE
     NEXT PAGE
પ્રકરણ-૧૮-૫

(તત્વના) અમૃત વડે પૂર્ણ અને શીતલ (શાંત) થયેલું ધીર (જ્ઞાની) પુરુષ ની ચિત્ત (મન)
--લાભ ની ઈચ્છા રાખતું જ નથી,તેમ જ હાનિ (ગેરલાભ)  થી શોકાતુર પણ થતું નથી.    (૮૧)

સુખ અને દુઃખમાં સમાન,સંતોષી અને નિષ્કામ પુરુષ,
--(બીજા) કોઈ શાંત (જ્ઞાની) ને વખાણતો નથી,કે કોઈ દુષ્ટ ની નિંદા પણ કરતો નથી,
--અને પોતાને કોઈ કર્તવ્ય કરવાનું બાકી છે,એવું પણ જોતો (વિચારતો) નથી.     (૮૨)

ધીર (જ્ઞાની) પુરુષ,સંસાર નો દ્વેષ કરતો નથી,કે આત્મા ને જોવાની ઈચ્છા પણ રાખતો નથી,
--પરંતુ તે હર્ષ અને દ્વેષ વગરનો હોઈને,તે નથી મરેલો કે નથી જીવતો.     (૮૩)

પુત્ર,સ્ત્રી વગેરે માં સ્નેહ વગરનો (અનાસક્ત),વિષયો પ્રત્યે નિષ્કામ અને
--પોતાના શરીર પ્રત્યે પણ નિરાશ,એવો નિશ્ચિત થયેલો જ્ઞાની શોભે છે.      (૮૪)

યથાપ્રાપ્ત વર્તન કરતા,સ્વેચ્છા-અનુસાર ફરતા,અને જ્યાં સૂરજ આથમે ત્યાં સૂતા,
--ધીર (જ્ઞાની) પુરુષ ને બધે ય સંતોષ છે.         (૮૫)

પોતાના “સ્વ-ભાવ-રૂપી સ્થાન” માં વિશ્રાંતિ લેવા ને લીધે, જેને સમસ્ત જગત ભુલાઈ ગયું છે,
--એવા મહાત્મા ને દેહ પડો કે પ્રાપ્ત થાઓ,તેની ચિંતા હોતી નથી.       (૮૬)

જેની પાસે કશું પણ નથી,જે ઇચ્છાનુસાર ફરે છે,જે નિર્દ્વંદ (દ્વંદ વગરનો) છે, અને,
--જેના શંશય નાશ પામ્યા છે,અને જે સર્વભાવોમાં અશક્ત છે,એવો જ્ઞાની રમણ કરે છે.  (૮૭)

મમત્વ-રહિત,માટી,સોના અને પથ્થર ને સમ ગણનાર,અને -જેની, હૃદય ની ગાંઠો છૂટી ગઈ છે,તેવો,
--તથા જેણે રજોગુણ તથા તમોગુણ ને દૂર કર્યા છે તેવો ધીર પુરુષ શોભે છે.     (૮૮)

સર્વત્ર અનાસક્ત રહેનાર ના હૃદયમાં,કશી જ વાસના હોતી નથી,
--મુક્તાત્મા અને સંતુષ્ટ મનુષ્ય ની કલ્પના કે સરખામણી કોની જોડે થાય ?          (૮૯)

એવા વાસના-રહિત સિવાય બીજો કોણ એવો મનુષ્ય હોઈ શકે કે,જે,
--જાણતો હોવાં છતાં જાણતો નથી,જોવા છતાં જોતો નથી,બોલતો હોવાં છતાં બોલતો નથી.  (૯૦)

વસ્તુઓમાંથી જેની “સારી-નરસી” ભાવના દૂર થઇ છે,અને જે નિષ્કામ છે,
--તે ભિખારી હોય કે રાજા હોય તો પણ શોભે છે.           (૯૧)

નિષ્કપટ, સરળ અને કૃતાર્થ યોગી ને, સ્વચ્છંદતા ક્યાં? કે સંકોચ ક્યાં ?
--અથવા તો “તત્વ” નો નિશ્ચય પણ ક્યાં ?         (૯૨)

આત્મા માં વિશ્રાંતિ થવાથી,સંતુષ્ટ બનેલા,નિસ્પૃહ અને દુઃખ-રહિત પુરુષ વડે,
--“જે અંદર અનુભવાતું હોય” તે કેવી રીતે કોને કહી શકાય ? (કોણ સમજે?)    (૯૩)

ધીર પુરુષ સૂતો હોવાં છતાં,સુષુપ્તિમાં નથી,સ્વપ્ન માં નથી,
--જાગતો છતાં,જાગૃતિ માં નથી,પણ દરેક ક્ષણે સંતુષ્ટ રહે છે.     (૯૪)

જ્ઞાની ચિંતા-સહિત હોવાં છતાં ચિંતા-રહિત છે,ઇન્દ્રિયો થી યુક્ત છતાં ઇન્દ્રિય- રહિત છે,
--બુદ્ધિ થી યુક્ત છતાં બુદ્ધિ- રહિત છે,અહંકાર -સહિત છતાં અહંકાર-રહિત છે.   (૯૫)

જ્ઞાની દુઃખી નથી -તેમ સુખી પણ નથી, વિરક્ત નથી –તેમ આસકત પણ નથી,
--મુમુક્ષુ નથી-તેમ મુક્ત પણ નથી, તે નથી કંઈ છે-કે કાંઇ પણ નથી.      (૯૬)

એવો ધન્ય-પુરુષ,વિક્ષેપ માં વિક્ષિપ્ત નથી,સમાધિ માં સમાધિવાળો નથી,
--મૂઢતા માં મૂઢ નથી કે પંડિતાઈ માં પંડિત પણ નથી.       (૯૭)

મુક્ત પુરુષ જેવી હોય તેવી સ્થિતિ માં શાંત છે,અને કૃતકૃત્ય હોઈ સુખી છે, તેમજ,
--સર્વત્ર “સમ” હોઈ, તૃષ્ણા રહિત-પણા ને લીધે કરેલું કે ન કરેલું-કશું- સંભારતો નથી.  (૯૮)

જ્ઞાની ને કોઈ વંદન કરે તો ખુશ થતો નથી, કે કોઈ નિંદા કરે તો ચિડાતો નથી,
--તે (જ્ઞાની) મરણ થી ઉદ્વેગ (દુઃખ) પામતો નથી કે,જીવન થી હર્ષ પામતો નથી.   (૯૯)

તેવો શાંત બુદ્ધિ વાળો,લોકો થી વ્યાપ્ત દેશમાં પણ જતો નથી,કે ભાગી ને જંગલ માં પણ જતો નથી,
--પણ, જ્યાં જે સ્થિતિ માં હોય ત્યાં તે સમ-ભાવ થી રહે છે.      (૧૦૦)

પ્રકરણ-૧૮-સમાપ્ત-અનુસંધાન-પ્રકરણ-૧૯


      PREVIOUS PAGE
     NEXT PAGE