Gujarati-Ramayan-Rahasya--ગુજરાતી-રામાયણ-રહસ્ય-૨૧૦

રાવણ એ –અહંકાર,મોહ -વગેરે દુર્ગુણો નું પ્રતિક છે.રાવણનાં દશે માથાં અને વીસ હાથ સાથે કાપી નાખવા છતાં તે મરતો નથી.સામાન્ય રીતે,માથું એ બુદ્ધિ અને વિવેક નું પ્રતિક છે.અને હાથ એ કર્મ નું પ્રતિક છે. તુલસીદાસજી કહે છે કે-શ્રીરામ વિવેકબુદ્ધિ થી,અને હાથ દ્વારા બાણ ચલાવવાનું કર્મ કરી,મોહ રૂપી રાવણ નું માથું કાપે છે,પણ પાછું તે મોહ નું માથું ઉગી આવે છે.

આજકાલ ભાગવત કે રામાયણ ની કથામાં લાખો લોકો સાંભળવા જાય છે.અને કથાઓમાં મોહ ને હટાવતા,કથાઓ અને દૃષ્ટાંતો-રૂપી બાણો નો વરસાદ થાય છે ,અને તે વખતે તો લોકોમાં ભક્તિભાવ વધી ગયો હોય, અને મોહ મરી ગયો હોય તેવું લાગે છે,પણ કથામાંથી બહાર નીકળતાં જ રાવણના માથાઓની જેમ મોહનાં નવાં માથાં ફૂટી નીકળે છે.

આમ માથાં કાપવાથી મોહ (રાવણ) મરતો નથી,પણ હૃદય પર પ્રહાર કરવાથી જ મોહ (રાવણ) મરે છે.
શ્રીરામ રાવણ ના હૃદય પર પ્રહાર કરતાં ડરે છે,તેમને મોહ ને મારવો છે,પણ સંસાર નો નાશ કરવો નથી.કારણ કે દુર્ગુણ નું કોઈ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ નથી.દુર્ગુણ મૂળે તો સદગુણ જ છે.પણ વિચારો અને કર્મો ના પ્રભાવે સદગુણ એ દુર્ગુણમાં પરિવર્તન પામે છે.

માટે એકલા વિચારો અને કર્મને મારવાથી,કશું થાય નહિ,પણ  હૃદય નું પરિવર્તન થવું જોઈએ.
કારણકે વિચારો અને કર્મ નું મૂળ કેન્દ્ર હૃદય છે.
જ્યાં સુધી મનુષ્ય નું હૃદય ના બદલાય ત્યાં સુધી,એ ગમે તેટલી બુધ્ધિપૂર્વક ની વાતો કરે,સાંભળે,સમજે,
કે ગમે તેટલા સત્કર્મો કરે,તો યે તેના રાવણત્વ (મોહ-અહંકાર) નો નાશ થતો નથી.
તેનો નાશ ત્યારે જ થાય કે જયારે મનુષ્ય ના હૃદય નું ધડ-મૂળ થી પરિવર્તન થાય.

રાવણ ના મરી ગયા પછી એના શરીરમાંથી તેજ નીકળી શ્રીરામમાં મળી જાય છે-તે ઉપરથી એમ કહેવા માગે છે કે-રાવણમાં કેવળ અંધકાર જ નથી પણ સાથે તેજ પણ છે.દુર્ગુણ ની સાથે સદગુણ પણ છે.

રાવણ ના મૃત્યુ બાદ શ્રીરામે લક્ષ્મણજી ને આજ્ઞા કરી કે-વનવાસનાં ચૌદ વર્ષ હજુ પુરા થયા નથી એટલે હું નગરમાં નહિ જઈ શકું,પણ તમે જાઓ અને વિભીષણ ને લંકા-પતિ તરીકે રાજ્યાભિષેક કરો.
રાવણ ને મારી શ્રીરામે લંકા નું રાજ્ય જીત્યું પણ એ પોતે રાખતા નથી,
શ્રીરામ જે કરે છે તે બીજાને માટે કરે છે.

તે પછી શ્રીરામે હનુમાનજી ને સીતાજી પાસે મોકલ્યા અને સંદેશો મોકલ્યો કે-
તમારા પતિવ્રત્ય ના પ્રતાપે મેં યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો છે,અને તમને રાક્ષસોના હાથમાંથી છોડાવવાની મારી પ્રતિજ્ઞા,મેં  પૂર્ણ કરી છે.
હનુમાનજી ના મુખે શ્રીરામનો સંદેશો સાંભળી સીતાજી ને અતિ હર્ષ થયો.તેમનો કંઠ રૂંધાઈ ગાયો ને આંખમાંથી હર્ષના આંસુ આવી ગયા.પછી તે બોલ્યાં-કે-હે હનુમાન,આ વધામણી સાંભળવા માટે હું તને શું આપું?ત્રણે લોક નું રાજ્ય પણ આની આગળ તુચ્છ છે.પણ હે પુત્ર,હું તને આશીર્વાદ આપું છું કે-
સદગુણો નો તારા હૃદયમાં સદા વાસ રહે.

પછી હનુમાનજી એ કહ્યું કે-માતાજી,આપની પાસે એક આજ્ઞા માગું છે. આ રાક્ષસીઓ એ આપના પર ખૂબ ત્રાસ વર્તાવ્યો છે,તે મેં નજરે નજર જોયું છે,તમે રજા આપો તો એ તમામ નો હું નાશ કરું,ભલે મને સ્ત્રી-હત્યા નું પાપ લાગે,પણ આપને જે ત્રાસ આપ્યો હતો તે જોઈ મારું લોહી ઉકળી ઉઠે છે.

ત્યારે સીતાજી એ કહ્યું કે-પુત્ર,એ રાક્ષસીઓ ત્રાસ આપતી હતી તે વાત ખરી છે,પણ તેમાં તેમનો દોષ નથી,એ રાવણ ની દાસીઓ હતી,ને રાવણ ની આજ્ઞા પ્રમાણે કામ કરતી હતી.
જો તે તેમ ના કરે તો રાવણ તેમને મારી નાખે.એટલે તેમના પર ક્રોધ કરવો યોગ્ય નથી,
મેં તેમને ક્ષમા આપી છે.મને તેમના પ્રત્યે કોઈ રોષ નથી.

ઉપકાર ના સાટે ઉપકાર કરે તે મનુષ્ય,ઉપકાર ના સાટે અપકાર કરે તે રાક્ષસ, અને
અપકાર ના સાટે ઉપકાર કરે તે સંત.
સીતાજી તો જગન્માતા છે,દયાની મૂર્તિ છે,સ્નેહ ની પ્રતિમા છે,તેઓ પોતાને પીડાનારી રાક્ષસીઓને સહજ ભાવે ક્ષમા આપે છે.અને હનુમાન ને પણ ક્ષમાનો ઉપદેશ કરે છે.
વાલ્મીકિ જી કહે છે કે-રામજીનું ચરિત્ર,પવિત્ર છે, દિવ્ય છે,પણ સીતાજી નું ચરિત્ર અતિ પવિત્ર,અતિ દિવ્ય છે.અપકાર નો બદલો ઉપકારથી આપવો,અને ઉપકાર કર્યો હોય તો તેનો બદલો લેવો નહિ,આવી
સીતાજી ના જેવી ભાવના હોવી તે –વિરલ છે.



PREVIOUS PAGE         INDEX PAGE           NEXT PAGE