Oct 18, 2014

પતંજલિના યોગસૂત્રો-5-Yogsutra of Patanjali-Gujarati

  • वृत्तिसारूप्यम् इतरत्र (૪)

આવી (નિરોધ-અવસ્થા) સિવાય ના બીજા સમયે દ્રષ્ટા (આત્મા) વૃત્તિઓ સાથે તદાકાર થઇ જાય છે.(૪)

જેમ, કે -જો મનુષ્ય ની કોઈ નિંદા કરે તો તેનાથી તેના મનમાં દુઃખ ની "વૃત્તિ" પેદા થાય છે,
અને તે તેની (દુઃખ ની વૃત્તિ ની) સાથે તદાકાર થાય છે,પરિણામે દુઃખ નો અનુભવ થાય છે.  

  • वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टा अक्लिष्टाः (૫)

વૃત્તિઓ પાંચ પ્રકારની છે,કેટલીક વૃત્તિઓ દુઃખ-દાયક તો કેટલીક વૃત્તિઓ દુઃખ-રહિત છે...... .. (૫)

  • प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः (૬)

એ પાંચ પ્રકારની વૃત્તિઓ -આ છે-  (૧) પ્રમાણ  (૨) વિપર્યય (૩) વિકલ્પ (૪) નિંદ્રા (૫) સ્મૃતિ...(૬)

  • प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि (૭)

(અ) "પ્રત્યક્ષ"  (બ)  "અનુમાન" અને (ક) "આગમ" (આપ્ત-વાક્ય)
એ "પ્રમાણ" (પહેલા પ્રકારની વૃત્તિ)  છે   .........................................................................(૭)

જયારે આપણા બે-અનુભવો પરસ્પર વિરોધી ના હોતાં જો સરખા હોય  -તેને  "પ્રમાણ"  કહે છે.
આ પ્રમાણ ત્રણ પ્રકારના છે.

૧) પ્રત્યક્ષ પ્રમાણ-જે કાંઇ આપણે પ્રત્યક્ષ જોઈએ અને અનુભવીએ,તે ઇન્દ્રિયો ને ભ્રમ જેવું ના લાગે -
    તો તે "પ્રત્યક્ષ પ્રમાણ" છે.જેમ કે-આંખો જગત ને જુએ છે -તે જગતના અસ્તિત્વ નુ પૂરતું પ્રમાણ છે.

૨) અનુમાન-પ્રમાણ-જયારે કોઈ એક વસ્તુ ની નિશાની જોવામાં આવે અને તે નિશાની પરથી,
   જે વસ્તુ ની નિશાની છે તેનું અનુમાન-જ્ઞાન  થાય તે-છે અનુમાન-પ્રમાણ.

૩) આગમ (આપ્ત) પ્રમાણ-આપ્ત-વાક્ય એટલે કે-યોગી મહાપુરુષો ના વાક્ય,કે જેમણે -સત્ય નાં દર્શન
   કર્યા હોય -તેવાઓ નો પ્રત્યક્ષ અનુભવ-રૂપી વાક્યો.કે જે (સત્ય માનવા-રૂપ) પ્રમાણ છે.

અહીં આપ્ત-શબ્દ નો અર્થ છે-પ્રબુદ્ધ-કે-પહોંચેલો-કે-અનુભવી મહાપુરુષ.
આવા મહાપુરુષો એ સત્ય સુધી પહોંચીને પોતાના અનુભવ થી જે શબ્દો કહ્યા તે "પ્રમાણ" છે.
કારણકે તે જ્ઞાનને પોતાની અંદર જુએ છે.આ પુરુષો જ શાસ્ત્ર-ગ્રંથો ના રચનારાઓ છે.
અને એટલા માટેજ શાસ્ત્રો-એ "પ્રમાણ" કહેવાય છે.

ઘણા દાર્શનિકો આ "આપ્ત-વાક્ય" (મહા-પુરુષો ના કે શાસ્ત્રોના શબ્દો) વિષે ચર્ચા કરતાં કહે છે કે-
"આ "આપ્તો" (મહાપુરુષો) ના શબ્દો "પ્રમાણ-ભૂત" છે, તો એ વાત સાચી છે-તેનું  "પ્રમાણ"શું?

તો,તે મહાપુરુષો નો અનુભવ-એ પ્રમાણ છે.કારણકે-આપણે જે જોઈએ છીએ-તે કોઈ અગાઉના
જ્ઞાન નુ વિરોધી નથી,અને તેથી તે પ્રમાણ છે.
ઇન્દ્રિયોથી પર એવું ય જે જ્ઞાન છે,અને જયારે જયારે તે -જ્ઞાન-તર્ક-બુદ્ધિ ને,
અગાઉના માનવ-અનુભવ ની વિરોધી ના લાગે- ત્યારે,તે જ્ઞાન -પ્રમાણ-રૂપ ગણાય છે.

સત્ય વિશેની કોઈ પણ નવી શોધ-એ ભૂતકાળના શોધેલા સત્યની વિરોધી નથી હોતી,
પણ તેની સાથે બંધ-બેસતી થાય છે.

નિસ્વાર્થી અને પવિત્ર મહાપુરુષો એવી કોઈ ઇન્દ્રિયાતીત અવસ્થાએ પહોંચેલા દેખાઈ શકે છે કે-
જે આપણે ઇન્દ્રિયો દ્વારા મેળવી શકતા નથી.
જગતના ભલા માટે તેમના અનુભવથી મેળવેલું સત્ય,એ  કોઈ બીજા સત્ય-જ્ઞાન નુ વિરોધી
હોતું નથી,અને બીજું કોઈ પણ તે જ્ઞાન ને પ્રાપ્ત કરી શકે છે,
તેથી તેમના "આપ્ત-વાક્યો" એ "પ્રમાણ" છે.