Dec 23, 2014

RajYog-Gujarati-Swami Vivekanand-રાજયોગ-સ્વામી વિવેકાનંદ-07


સૌ પ્રથમ યમ-નિયમ નાં પગથિયાં એ નૈતિક શિક્ષણ છે.પાયામાં તે નૈતિક શિક્ષણ લીધા વિના યોગ ની કોઈ પણ સાધનામાં સફળતા મળી શકે નહિ.આ બે સાધનામાં પાકો થયા પછી જ યોગી પોતાની સાધનાનાં ફળ
અનુભવવા લાગે છે.
યોગી કદી-કોઈને પણ મન-વચન-કર્મ થી-પણ- હાનિ કરવાનો વિચાર કરતો નથી ,અને તેની કરુણા નું ક્ષેત્ર
કેવળ મનુષ્યો પૂરતું જ મર્યાદિત ના રાખતાં,આગળ  વધારી ને સમસ્ત જગત ને -તે આવરી લે છે.

યમ --નો અર્થ  છે-નિગ્રહ -
         
          ૧ --અહિંસા -----કોઈ પણ પ્રાણી ને કષ્ટ ના પહોંચાડવું.
          ૨  --સત્ય -------સત્ય નો આગ્રહ રાખવો
          ૩---અસ્તેય-----ચોરી કરવી નહી -બીજા ની વસ્તુની લાલચ નહી
          ૪--બ્રહ્મચર્ય-----બધી ઇન્દ્રિયો પર સંયમ
          ૫--અપરિગ્રહ---ભોગ સામગ્રી નો ત્યાગ -સંગ્રહ ના કરવો-દાન સ્વીકારવું નહિ

નિયમ--પણ પાંચ છે.

          ૧--શૌચ---------------શરીર અને મન ની પવિત્રતા
          ૨--સંતોષ ------------અનુકુળ કે પ્રતિકુળ સ્થિતિ માં આનંદ માનવો
          ૩--તપ----------------તન અને મન ની સાધના
          ૪--સ્વાધ્યાય---------વિચાર શુદ્ધિ માટે -જ્ઞાન માટે વિચારો નું આદાન -પ્રદાન
          ૫--ઈશ્વર પ્રણિધાન---સર્વ કર્મો ઈશ્વર ને સોંપવા અને ભક્તિ કરવી


ત્યાર પછી નું પગથિયું છે- આસન.(એટલે કે શરીર બેઠક)
જ્યાં સુધી-સાધનાની  અમુક વધુ અવસ્થાઓએ ન પહોંચાય -ત્યાં સુધી કેટલીક શારીરિક અને
માનસિક ક્રિયાઓ રોજ લાંબા સમય સુધી કરવી પડે છે.તેથી,
જે બેઠક ની સ્થિતિમાં (આસનમાં) લાંબો વખત સુધી રહી શકીએ તેવી શરીર ની બેઠક શોધી કાઢવી જોઈએ.
અમુક જ જાતની પોઝીસન (જેમકે- સિદ્ધાસન) હોવી જ જોઈએ તે જરૂરી નથી.આસન આરામદાયક હોવું જોઈએ.કારણકે એક જણ ને કોઈ એક બેઠક (આસન) સહેલું લાગે પણ તે બીજાને માટે અઘરું થઇ પડે.

આગળ આવશે કે-આ મનોવૈજ્ઞાનિક બાબતની અમુક સાધના દરમિયાન -શરીરમાં સારી એવી પ્રવૃત્તિઓ
ચાલતી હોય છે,તે વખતે  જ્ઞાનતંતુઓના પ્રવાહને અમુક નવા માર્ગે વાળવા પડે છે,અને ત્યારે
નવા પ્રકારનાં સ્પંદનો શરુ થાય છે,ને શરીર નું આખું બંધારણ જાણેકે નવું રૂપ લે છે.
પરંતુ આ ક્રિયા નો મુખ્ય-વિભાગ એ કરોડ ના અંદરના ભાગમાં રહેલો હોવાથી,
આસન ને માટે આવશ્યક બાબત એ છે કે-છાતી-ગરદન અને મસ્તક-એ ત્રણે ભાગોને સીધી લીટીમાં ઉભાં રાખી,ટટ્ટાર  બેસીને કરોડ-રજ્જુ ને મુક્ત (છૂટી) રાખવાની.
શરીર નું બધું વજન જાણે પાંસળીઓ પર આવવા દેવું-એટલે કરોડ-રજ્જુ સીધી રહેશે અને
આસન કુદરતી રીતે જ સહેલું થઇ જશે.

રાજયોગ નો આ વિભાગ એ કંઈક અંશે પાછળથી પ્રચલિત થયેલા હઠયોગ ને મળતો આવે છે.
પણ હઠયોગ નો હેતુ એ ભૌતિક શરીર ને ખૂબ જ મજબૂત બનાવવાનો હોવાથી,તે સંપૂર્ણ રીતે ભૌતિક શરીર
સાથે જ સંબંધિત છે.તેથી તે હઠયોગ ની અહીં રાજયોગ સાથે -બહુ નિસ્બત નથી.કારણકે-
હઠયોગ ની ક્રિયાઓ બહુ કઠિન હોય છે,એક દિવસમાં શીખાય તેવી હોતી નથી,અને આખરે તો -તે
ક્રિયાઓ થી આધ્યાત્મિક વિકાસ થતો નથી.એમાંની ઘણી ક્રિયાઓ-જેવીકે શરીર ને જુદી જુદી જાતના
આસનો ની સ્થિતિમાં વાળવું-વગેરે નો હેતુ છે શારીરિક-નહિ કે માનસિક.

હઠયોગીઓ  કહે છે કે-શરીરમાં એવી એકેય માંસ-પેશી નથી કે જેના પર પૂરેપૂરો કાબુ ન મેળવી શકાય,
મનુષ્ય પોતાની ઈચ્છા મુજબ હૃદયને બંધ કરી શકે અથવા ચાલતું કરી શકે.
યોગશાસ્ત્ર ના આ (હઠયોગ) વિભાગનું ફળ છે કે મનુષ્ય ને દીર્ઘાયુ કરવો-.હઠયોગી નું ધ્યેય છે આરોગ્ય.
તેણે નિશ્ચય કર્યો હોય છે કે-માંદુ જ ના પડવું,અને તેથી તે કદી માંદો પડતો નથી.ને લાંબુ જીવે છે.


   PREVIOUS PAGE          
        NEXT PAGE       
      INDEX PAGE