II संजय उवाच II ततः कर्ण पुरस्कृत्य त्वदीया युद्धदुर्मदाः I पुनरावृत्य संग्रामं चक्रुर्देवासुरोपमम् II १ II
સંજય બોલ્યો-પછી,તમારા યુદ્ધદુર્મદ યોદ્ધાઓ કર્ણને આગળ કરીને પુનઃ પાછા ફર્યા અને દેવાસુર સમાન સંગ્રામ કરવા લાગ્યા.હાથીઓ,રથો,પાળાઓ તથા ઘોડેસવારોનાં ટોળેટોળાં શત્રુઓ સામે ધસી જઈને જાતજાતનાં અસ્ત્રોના પ્રહાર કરીને સંહાર કરવા મંડી રહ્યાં.અસંખ્ય મૃતદેહોથી પૃથ્વી છવાઈ ગઈ ને લોહીની નદીઓ વહી રહી હતી.ઘણા યોદ્ધાઓ ઘાયલ થઈને રણમાં પડ્યા હતા.શત્રુઓએ સંહારી નાખેલું તે સૈન્ય પ્રજાના સંહાર સમયે યમરાજાની રાજધાની સરખું જ રૌદ્ર સ્વરૂપનું દેખાતું હતું.તે સમયે,કર્ણ અને તમારા પુત્રો ઘણાં મોટાં સૈન્ય સાથે સાત્યકિ સામે યુદ્ધ કરવા ચઢી ગયા હતા.
II धृतराष्ट्र उवाच II अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च I तत्तोऽहं संजयाश्रौषं पुत्राणां चैव संक्षयम् II १ II
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા-હે સંજય,મેં તારી પાસેથી ઘણાં તીવ્ર અને દુઃસહ દુઃખો સાંભળ્યાં તથા પુત્રોનો વિનાશ પણ સાંભળ્યો.તું જે પ્રમાણે યુદ્ધનું વૃતાંત કહે છે તેનો વિચાર કરતાં મારી બુદ્ધિ નિશ્ચય કરે છે કે કૌરવો કદી પણ બચવાના નથી.યુધિષ્ઠિરની સાથે યુદ્ધ કરતાં દુર્યોધન રથરહિત થઇ પડ્યો હતો ત્યારે યુધિષ્ઠિર શું કર્યું હતું?ને દુર્યોધને શું કર્યું હતું? તે દિવસના પાછલા પહોરમાં રુંવાં ખડાં કરી નાખનારું તે યુદ્ધ કેવી રીતે થઈ રહ્યું હતું તે તું મને કહે.તું વૃતાંત કહેવામાં ઘણો કુશળ છે.
II संजय उवाच II युधिष्ठिरं महाराज विसृजन्तं शरान् बहुन्:I स्वयं दुर्योधनो राज प्रत्यगृहणादभीतवत II १ II
સંજય બોલ્યો-હે મહારાજ,યુધિષ્ઠિરને ઘણાં બાણો છોડી રહેલા જોઈને રાજા દુર્યોધન પોતે તેમની સામે યુદ્ધ કરવા ચઢી ગયો.તેને આવતો જોઈને યુધિષ્ઠિરે તેને ઝપાટાબંધ વીંધી નાખ્યો ને 'ઉભો રહેજે નાસતો નહિ' એમ કહ્યું એટલે દુર્યોધને ચિઢાઇને તીક્ષ્ણ બાણોથી યુધિષ્ઠિરને વીંધી નાખ્યા.હવે યુધિષ્ઠિરે સામે તેને વીંધીને,તેના ચારેય ઘોડાઓને,ને સારથિને મારી નાખ્યા ને તેના ધ્વજને કાપી ને તેના ધનુષ્યને પણ કાપી નાખ્યું.દુર્યોધને હાથમાં તલવાર લીધી,પણ તે તલવારને પણ યુધિષ્ઠિરે કાપી નાખી.તે વખતે સંકટમાં આવી ગયેલો દુર્યોધન રથ પરથી કૂદીને પૃથ્વી પર ઉભો રહ્યો.તેને આવી રીતે સંકટમાં આવી પડેલો જોઈને કર્ણ,કૃપાચાર્ય તથા અશ્વત્થામા આદિ મહારથીઓ તેનું રક્ષણ કરવા એકાએક ધસી આવ્યા.પેલી તરફ યુધિષ્ઠિરની મદદે પણ સર્વ પાંડવ યોદ્ધાઓ આવી પહોંચ્યા ને તેઓ બધા વચ્ચે તુમુલ યુદ્ધનો પ્રારંભ થયો.
