ભાગવત રહસ્ય-૮૧


ડોંગરેજી મહારાજ ની કથા પર આધારિત              

      PREVIOUS PAGE
       NEXT PAGE               
    INDEX PAGE                     

સ્કંધ બીજો-૮

કથા ના ,ગ્રંથ ના આરંભ માં મંગલાચરણ કરવું જોઈએ તેવો નિયમ છે.
પણ શુકદેવજી ને દેહનું ભાન નહી-એટલે આવીને –એકદમ કથાની શરૂઆત કરી દીધી.
રાજર્ષિ પરીક્ષિત ને પ્રથમ ત્રણ અધ્યાય માં ઉપદેશ કર્યો છે-જે જ્ઞાન કહેવાનું હતું-તે બધું-અહીં કહી દીધું.(બીજો સ્કંધ=જ્ઞાન લીલા)
(એટલે બીજા સ્કંધ ના અધ્યાય ૧-૨-૩ માં ભાગવત નો સઘળો સાર બોધ છે-ત્યાર બાદ તો રાજા નું ધ્યાન બીજા વિષય તરફ જાય નહિ -તેથી બધાં ચરિત્રો કહ્યા છે)

જયારે શુકદેવજી ને દેહ નું ભાન થયું ત્યારે –ત્રીજા અધ્યાય પછી- (ચોથા અધ્યાય માં) મંગલાચરણ કર્યું છે.

ભાગવત માં ત્રણ મંગલાચરણ છે. પ્રથમ વ્યાસજી નું-બીજું શુકદેવજી નું અને અંત માં સૂતજી નું.
શુકદેવજી નું મંગલાચરણ બાર શ્લોકો  નું છે ,બાકીના મંગલાચરણ એક એક શ્લોક ના છે.

શુકદેવજી સ્તુતિ કરે છે-
જે મહાન ભક્તવત્સલ છે,(હઠપૂર્વક ,ભક્તિહીન સાધનો કરવા વાળા જેની છાયા ને પણ સ્પર્શી શકતા નથી.)
જેની સમાન કોઈ નું ઐશ્વર્ય નથી. તથા જેઓ, ઐશ્વર્યયુક્ત થઈને નિરંતર બ્રહ્મસ્વરૂપ –પોતાના –ધામ માં વિહાર કરી રહ્યા છે-
તેવા ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ ને હું વારંવાર વંદન કરું છું, (ભાગવત-૨-૪-૧૪)

આ શ્લોક ના –રાધસા- શબ્દ નો અર્થ-મહાત્મા ઓ –રાધિકાજી –એવો પણ કરે છે.(આખા ભાગવતમાં –રાધાજી ના નામનો ક્યાંય
પ્રગટ રૂપે ઉલ્લેખ નથી-શુકદેવજી રાધાજી ના શિષ્ય છે. અને રાધાજી ગુરુ છે. ગુરુનું નામ પ્રગટરૂપે લેવાની –શાસ્ત્ર ની મર્યાદા છે)

શુકદેવજી પૂર્વ જન્મ માં પોપટ હતા-અને રાત દિવસ લીલા નિકુંજ માં ‘હે રાધે,હે રાધે’ નામનો જપ સતત રટ્યા કરતા હતા.
રાધાજી દયાની મૂર્તિ છે,તે જલ્દી કૃપા કરે છે.(કનૈયો ભોળો છે-પણ ચતુર છે.કસોટી કરી ને અપનાવે છે)
રાધાજી પ્રસન્ન થયાં. અને પોપટ ને ઉપદેશ આપ્યો.-વત્સ કૃષ્ણમ વદ,કૃષ્ણમ વદ,રાધેતિ મા વદ –કૃષ્ણ નું નામ સ્મરણ કર.
રાધાજી એ શુકદેવજી ને બ્રહ્મ-સંબંધ કરાવી આપ્યો હતો.
એટલે પ્રેમ માં થોડો પક્ષપાત આવી જાય છે. શુકદેવજી કૃષ્ણ ને બે વાર-નમસ્કાર કરે છે.(કૃષ્ણ અને રાધાકૃષ્ણ ને)

પરીક્ષિત રાજા એ પ્રશ્ન કર્યો છે-ભગવાન પોતાની –માયા-થી આ સૃષ્ટિ ની રચના કેવી રીતે કરે છે? સૃષ્ટિ ની ઉત્પત્તિ ની કથા કહો.
શુકદેવજી કહે છે-તમે જેવો પ્રશ્ન પૂછ્યો-તેવો નારદજી એ બ્રહ્માજી ને પૂછેલો. બ્રહ્માજી એ સૃષ્ટિ ના આરંભ ની કથા કહી છે.

સૃષ્ટિ ના આરંભ માં ભગવાન ને -એક માંથી અનેક થવાની –ઈચ્છા- થઇ. અને ઈચ્છા માત્ર થી-પ્રભુએ ૨૪ તત્વો ને ઉત્પન્ન કર્યાં.
પણ આ ૨૪ તત્વો કઈ  કાર્ય કરી શક્યાં નહિ –ત્યારે પ્રભુ એ –એ એક એક તત્વ માં –ચૈતન્ય-રૂપે પ્રવેશ કર્યો. ત્યારે તે તત્વો માં
દિવ્ય-ચેતન શક્તિ –પ્રગટ થઇ. (આને સર્ગ સિદ્ધાંત પણ કહે છે-સર્ગ ની શરૂઆત)

સામાન્ય ભાષામાં કહેવું હોય તો-આરંભ માં તમામ જીવો –પરમાત્મા ના પેટ માં હતા. ભગવાન એક એક જીવ ને શોધી ને –
તેના કર્મ પ્રમાણે તેને શરીર આપે છે. તે પછી પરમાત્મા કહે છે-બેટા –હવે હું સંતાઈ જાઉં છું.(સંતાકુકડી ની રમત રમે છે)
હવે તું મને શોધવા આવજે.
સંસારની રચના કરી પરમાત્મા છુપાઈ જાય છે. તેમને શોધવાનો પ્રયત્ન કરવાનો છે.
“અપને આપ સભી કુછ કર કે,અપના આપ છુપાયા,કિસને યે સબ ખેલ રચાયા ?”  

નારાયણ ભગવાને-બ્રહ્માજી ને ચતુશ્લોકી ભાગવત નો ઉપદેશ કર્યો છે.
બીજા સ્કંધ ના નવમા અધ્યાય ના ૩૨ થી ૩૫ ષ્લોક –એ ચતુશ્લોકી ભાગવત છે.

“જગત ન હતું ત્યારે હું જ હતો. જયારે જગત રહેશે નહિ-ત્યારે હું જ રહીશ.”
સ્વપ્ન માં એક અનેક દેખાય છે,પણ જાગૃત અવસ્થામાં અનેક માં એક જ છે-એવો જ્ઞાની પુરુષો નો અનુભવ છે.
દાગીના ના આકાર ભિન્ન ભિન્ન-હોવ છતાં –સર્વ માં એક સોનું જ રહેલું છે.પણ કિંમત પણ સોના ની મળે છે- આકારની નહિ.
ઈશ્વર વિના બીજું જે કંઇ દેખાય છે-તે સત્ય નથી,પણ ઈશ્વર ની માયા છે.

માયા શબ્દ માં –મા- એટલે- નથી –અને –યા -એટલે- છે-
માયા એટલે -જે નથી છતાં દેખાય છે.અને જે હોવા છતાં દેખાતી નથી-
(તત્વ દૃષ્ટિ થી- જગત નથી-છતાં –જગત તો દેખાય જ છે. પરમાત્મા –છે-પણ દેખાતા નથી.)

જે ના હોવા છતાં પણ દેખાય છે(જગત)-અને ઈશ્વર સર્વ માં હોવા છતાં દેખાતા નથી-એ જ માયા નું કાર્ય છે.
તેને  જ મહાપુરુષો-આવરણશક્તિ અને વિક્ષેપશક્તિ-માયા- કહે છે.
સર્વ નું મૂળ ઉપાદાનકારણ-(સર્વ ની ઉત્પત્તિ નું કારણ)-પ્રભુ-સત્ય છે. પણ- પ્રભુ-માં –જે –ભાસે છે-તે-સંસાર-સત્ય-નથી.
પરંતુ તે માયા થી ભાસે છે.

આ માયા ની બે  શક્તિઓ  છે.
આવરણ શક્તિ-જે પરમાત્મા નું  આવરણ કરે છે-પરમાત્મા ને ઢાંકી રાખે છે.(બુદ્ધિ-જ્ઞાન ને ઢાંકે છે)
વિક્ષેપ શક્તિ- જે પરમાત્મા માં જગત  નો ભાસ કરાવે છે.(બુદ્ધિ-જ્ઞાન માં વિક્ષેપ કરાવે છે)

સમજવામાં- જરા અઘરો-માયાનો સિદ્ધાંત –દ્રષ્ટાંત થી સમજાવ્યો છે.

માયા –એ –અંધકાર જેવી છે. અંધકાર કે –જે--- વસ્તુ છે –તેને ઢાંકી રાખે છે. (માયા ની આવરણ શક્તિ)

ધારો કે કોઈ દોરી છે-પણ અંધારા ને લીધે તે દોરી આપણને –દેખાતી નથી-
પણ-જો અંધારા માં આપણે દોરીને અડકી જઈએ તો –સાપ  હશે-તેવો ભાસ થાય છે.

આ સાપ છે-એવો ભાસ –તે –અંધકાર(માયા) ને લીધે છે.
સાચી રીતે તો તે દોરી એ સર્પ નથી-પણ –સાપ નો ભાસ થાય છે.(માયા ની વિક્ષેપ શક્તિ)

પણ જો દીવો કરવામાં આવે –અજવાળું કરવામાં આવે-તો જ્ઞાન થાય છે કે-આ તો દોરી છે.

(અંધારા ની કોઈ વ્યાખ્યા નથી-અજવાળું(પ્રકાશ) નથી –અજવાળા નો અભાવ-તે અંધારું)

માયા –એ- સ્વપ્ન જેવી છે. ભાગવત માં –માયા ને સમજાવવા-સ્વપ્ન- નું દ્રષ્ટાંત –વારંવાર આપ્યું છે.

એક જણ ને સ્વપ્ન આવ્યું-કે તે જંગલ માં ગયો-ત્યાંથી તેને લાખ રૂપિયા જડ્યા.એટલે તે રાજી થયો. થોડીવાર પછી –બીજું સ્વપ્ન આવ્યું
કે તેની પાછળ વાઘ પડ્યો છે.તેથી તે રડવા લાગ્યો.
લાખ રૂપિયા મળ્યા તે –અને વાઘ પાછળ પડ્યો છે-તે બંને ખોટું છે. તેમ છતાં સુખ અને દુઃખ થાય છે.

સ્વપ્ન સત્ય નથી –છતાં સુખ દુઃખ આપે છે-તેમ –માયા સત્ય નથી –છતાં સુખ દુઃખ આપે છે.

સ્વપ્ન કાળ એટલે અજ્ઞાનતા. (સ્વપ્ન માં બુદ્ધિ-જ્ઞાન વિરામ માં હોય છે!!)
એ જ રીતે-આ જગત દેખાય છે-પણ જગત ને બનાવનાર દેખાતો નથી-તે અજ્ઞાનતા.

સ્વપ્ન માં એક જણ ને ત્રણ વર્ષ  ની જેલ ની સજા થઇ. બે વર્ષ ની સજા પૂરી થઇ અને તેની ઊંઘ ઉડી ગઈ. સ્વપ્ન પૂરું થયું.
વિચાર કરો-હવે બાકીની એક વર્ષ ની સજા કોણ ભોગવશે ? એ એક વર્ષ ની સજા ભોગવવાની રહેતી નથી.

જો તે જાગ્યો ના હોત તો-તે સજા ભોગવી પડત----જે નિંદ્રા માં (અજ્ઞાન માં) છે-તેને સજા થાય છે.(ભોગવવી પડે છે)  
પણ જો જાગી જાય (જ્ઞાન થાય) તો સજા થતી નથી.(ભોગવવી પડતી નથી)

સંસાર માં જાગ્યો તે જ છે-કે-જેને સંસાર નું સુખ તુચ્છ લાગે છે.(જ્ઞાન)
જેને સંસાર ના સુખો મીઠાં લાગે છે-તે સુતેલો છે.(અજ્ઞાન)

જે સુતો છે-(અજ્ઞાન માં છે) –તેને સંસાર મળશે- અને-જે જાગ્યો છે (જ્ઞાન માં છે) તેને પરમાત્મા મળે છે.
(જો સોવત હય –વો –ખોવત હય-જો –જાગત હય-વો-પાવત હય.)

        
      PREVIOUS PAGE
       NEXT PAGE               
    INDEX PAGE