ભાગવત રહસ્ય-૧૦૮

ડોંગરેજી મહારાજ ની કથા પર આધારિત      


      PREVIOUS PAGE
       NEXT PAGE               
    INDEX PAGE                     

સ્કંધ ત્રીજો-૨૬ (સર્ગ લીલા)

કપિલ ભગવાન માતા દેવહુતિ ને કહે છે-કે-
મા , આ સંસાર સાચો દેખાય છે-પણ તેને સાચો માનશો નહિ. જેણે આ સંસાર સાચો દેખાય છે-તે સંસારનો મોહ છોડી શકતો નથી.
જેને પરમાત્મા સાચા લાગે છે તે પરમાત્મા ને છોડી શકતો નથી.
જેણે જગત સાચું લાગે છે, તે જગત સાથે પ્રીતિ કરે છે, જેને જગત મિથ્યા લાગ્યું હોય તે પરમાત્મા સાથે પ્રીતિ કરે છે.

આ,જગત સ્વપ્ન જેવું છે, આ સિદ્ધાંત વારંવાર એટલા માટે કહેવામાં આવ્યો છે કે-
જગત ના પદાર્થો માં મોહ ના થાય. સંસાર ના વિષયો માં પૂર્ણ વૈરાગ્ય આવે.

સંસાર ના સુખો ભોગવવાની લાલસા હોય  ત્યાં સુધી માનવું કે હું સૂતેલો છું. જાગતા ને લાલો મળે છે. (એક વાર મનુષ્ય જાગી જાય
પછી બધું સાચા –ખોટા નું જ્ઞાન તેની પાસે છે-જ. તેનો બેડો પાર છે. તેને કંઈ શીખવાનું રહેતું નથી)
કંસ એ -કામ અને અભિમાન છે-એ સહુને કારાગૃહ માં રાખે છે. સૂતેલા રાખે છે.

જગત માં જાગ્યો કોણ ? તુલસીદાસજી વર્ણન કરે છે-કે-“જાનિએ તબહિ જીવ જગ જાગા, જબ સબ વિષય વિલાસ વિરાગા”
જયારે સઘળા વિષય-વિલાસો ઉપર વૈરાગ્ય આવે-સંસારસુખ તુચ્છ લાગે-ત્યારે સમજવું કે –એ જગત માં જાગ્યો છે.

માતા દેવહુતિ ને કપિલદેવે ધ્યાન કરવાની આજ્ઞા કરી છે.

ભગવદધ્યાન માં જયારે જગત ભુલાય,ત્યારે બ્રહ્મ-સંબંધ થાય છે.
ધ્યાન માં પ્રથમ શરીર ને સ્થિર કરવાનું-પછી આંખને સ્થિર કરવાની અને પછી -મન ને સ્થિર કરવાનું.
શરીર અને આંખ –સ્થિર ના થાય ત્યાં સુધી-મન સ્થિર થતું નથી.

ભોગભૂમિ માં રહી ભગવાન નું ધ્યાન કરવું કઠણ છે, ભૂમિની અસર મન ઉપર થાય છે. ધ્યાન કરનારે પવિત્ર અને એકાંત
સ્થાન માં ધ્યાન કરવા બેસવું જોઈએ.(ઘરમાં જ કોઈ એક રૂમ ની વ્યવસ્થા હોય-તો તેને ધ્યાનરૂમ બનાવાય)

જેને પરમાત્માનું ધ્યાન કરવું છે તે પવિત્ર અને પરિમિત (માપનું) અન્ન નું સેવન કરે. પેટ ભરીને જમવું નહિ કે અતિભૂખ્યા રહેવું
નહિ. શરીર ને બહુ લાડ કરવા નહિ-કે બહુ ત્રાસ આપવો નહિ.

જેને ધ્યાન કરવું છે તે ચોરી ના કરે (અસ્તેય). અનેકવાર મનુષ્ય આંખ અને મનથી ચોરી કરે છે.
પારકી વસ્તુ જોઈ –મન થી તેનું ચિંતન કરવું –એ ચોરી છે.

જેને ધ્યાન કરવું છે-તેણે બ્રહ્મચર્ય પાળવું જોઈએ.સર્વ ઇન્દ્રિયોથી બ્રહ્મચર્ય પાળવું જોઈએ. શરીર થી બ્રહ્મચર્ય ઘણા પાળે છે-પણ-
મન થી પાળતા નથી. મનથી બ્રહ્મચર્ય નો ભંગ –શરીર ના બ્રહ્મચર્ય નો ભંગ કર્યા બરાબર જ છે. 
લખ્યું છે-કે-એક દિવસ બ્રહ્મચર્ય નો ભંગ
થાય છે,તો ચાલીસ દિવસ સુધી મન સ્થિર થતું નથી.

જેને પરમાત્માનું  ધ્યાન કરવું છે-તે સ્વ-ધર્મ નું  પાલન કરે. દેહનું ભાન છે ત્યાં સુધી-સ્વ-ધર્મ છોડવો નહિ.
ધ્યાન કરતાં કરતાં –જેમ જેમ તન્મયતા વધે છે,તેમ તેમ –આનંદ વધે છે.
પછી ધ્યાન ની વિધિ બતાવી છે-જેનું આગળ વર્ણન થઇ ગયું છે.

કપિલદેવ કહે છે- મા પરમાત્મા નાં અનેક સ્વરૂપો છે.તેમાંથી કોઈને ઇષ્ટદેવ માની તેનું ધ્યાન કરો.
દેવહુતિ પૂછે છે-હું કયા સ્વરૂપનું ધ્યાન કરું ?
કપિલ ભગવાન કહે છે-મા ,શંખ,ચક્ર,ગાળા અને પદ્મ –જેના હાથ માં છે-એવા ચતુર્ભુજ નારાયણ નું  તમે ધ્યાન કરો.

ધ્યાન કરતાં પહેલાં ઠાકોરજી –સાથે સંબંધ જોડવો પડે છે. દાસ્ય ભક્તિ માં(દાસ્યભાવ) પહેલાં ચરણ માં દૃષ્ટિ સ્થિર કરવી પડે છે.
જેનો સખ્યભાવ છે,માધુર્ય ભાવ છે-વાત્સલ્યભાવ છે-તે જ્યાં સુધી પ્રભુ ના મુખારવિંદ નાં દર્શન –ના કરે ત્યાં સુધી આનંદ આવતો નથી.
આ જીવ પ્રેમ થી પરમાત્મા નું ધ્યાન કરે છે-  ત્યારે પરમાત્મા જીવ તરફ જુએ છે.

વારંવાર મનને એક સ્વરૂપ માં સ્થિર કરો. પરમાત્મા ના સ્વરૂપ માં આસક્તિ ના થાય ત્યાં સુધી ભક્તિ થતી નથી.
સંસાર સુંદર છે-એ વિચારમાં થી કામ નો ઉદ્ભવ થાય છે-પ્રભુ સુંદર છે-એમ વિચારવાથી-ભક્તિ નો ઉદ્ભવ થાય છે.
પરમાત્મા ના એક કે અંગ માં મનને સ્થિર કરો.ઠાકોરજી ના એક એક અંગ માં થી કમળ ની સુગંધ નીકળે છે-
એટલે તો –કર-કમળ,ચરણ-કમળ ,મુખ-કમળ એમ કહે છે. ઠાકોરજીના ચરણમાં –દ્રષ્ટિને સ્થિર કરો.આંખ સ્થિર થાય એટલે મન
સ્થિર થાય છે. ધ્યાન માં તન્મયતા થાય –એટલે સંસાર ભુલાય છે.દેહભાન ભુલાય છે-અને આનંદ આવે છે.

મા, એવી ભાવના કરવી-કે મારા પર ભગવાનની કૃપા થઇ છે. પ્રભુના કિરણો મારા પર પડે છે. ધ્યાન કરતાં-દેહની વિસ્મૃતિ
થાય છે, ત્યારે આત્મા દેહથી છુટો પડે છે,ત્યારે તન્મયતા થાય છે,ત્યારે ધ્યાન કરનાર ને પરમાનંદ મળે છે-
તે આનંદ નું કોઈ વર્ણન કરી શકે નહિ.
      PREVIOUS PAGE
       NEXT PAGE               
    INDEX PAGE