Nov 24, 2012

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૨૪

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE
અધ્યાય-૩-કર્મયોગ -૫
જયારે પુરુષ આત્મતત્વ ને ખોળી કાઢે છે.
ત્યારે તે આત્મ સ્વ-રૂપમાં નિમગ્ન (એકાકાર) થઇ જાય છે.
આત્મ-સુખ થી તૃપ્ત થઈ જાય છે.
પરમાનંદ ની એ મસ્તીમાં તે આત્માના જ બોધ વડે સંતુષ્ટ થઇ જાય છે-
ત્યારે તેના માટે કોઈ કર્મો બાકી રહેતા નથી.
પરમાત્માની ખોજ ખતમ થાય છે
તેમ છતાં -
તે શારીરિક કર્મો કરે છે- પણ કર્મ થી લિપ્ત  (કર્મો જોડે જોડાતો) થતો નથી.(આસક્ત થતો નથી)
આ જગતમાં તે કર્મ કરે કે ના કરે –તેને કોઈ લાભ કે હાનિ થતી નથી.
તેને કોઈ સ્વાર્થ સિદ્ધ કરવાનો હોતો નથી.કોઈ વસ્તુ મળે તો પણ આનંદ અને ન મળે તો પણ આનંદ.(૧૭-૧૮)

આવા મહાત્માઓ મળવા મુશ્કેલ હોય છે. અને 

આત્મતત્વ પ્રાપ્ત કરવું તે પણ સહેલું તો નથી જ.
અને સહેલું છે પણ ખરું.

ફળ ઉપર અધિકાર રાખ્યા સિવાય ,કે ફળની ઈચ્છા કર્યા સિવાય,(નિષ્કામ થઈને)
પોતાના સ્વ-ધર્મ નું નિષ્કામ બુદ્ધિ થી પાલન કરીને, અનાસક્ત થઈને,
સતત આત્મ દૃષ્ટિ રાખી ને,
આત્મતત્વ પામી શકાય છે (મુક્તિ પામી શકાય છે)..(૧૯)

રાજા જનક વિદેહી (દેહમાં-શરીરમાં –હોવાં છતાં દેહથી અલગ-મુક્ત) કહેવાતા હતા.
જનકરાજા એ રાજ્ય-કર્મ ,સંસાર-કર્મ-વગેરે કોઈ પણ કર્મ નો લેશ માત્ર ત્યાગ કર્યો નહોતો. તેમ છતાં,
તે મહાન જ્ઞાની,જનકરાજા,સ્વ-ધર્મ રૂપી કર્મો કરતાં કરતાં જ વિદેહી –મુક્ત થયા હતા........(૨૦)

જનકરાજા ની વાત એવી છે-કે –એક વખત તેમને કોઈએ પ્રશ્ન કર્યો કે-
તમે આ રાજ્ય ની ખટ-પટ, આવા મોટા મહેલ,મહેલ નું ઐશ્વર્ય,રાણીઓ,દાસીઓ-આ બધા વચ્ચે રહેવા છતાં.
વિદેહી (દેહ થી અલગ) અવસ્થામાં  કેવી રીતે રહી શકો છો ?

ત્યારે જનક રાજા એ જવાબ ના આપતાં એક સૈનિક ને બોલાવ્યો.
તેના હાથ માં તેલથી છેક કાંઠા સુધી ભરેલ કોડીઆમાં દીવો આપ્યો અને કહ્યું કે-
તું આખા રાજ્ય નું ચક્કર મારીને અહીં પાછો આવ.
પણ આ દીવામાંથી એક ટીપું પણ તેલ નીચે પડવું ન જોઈએ અને દીવો બુઝાવો ના જોઈએ.
જો આમ થયું તો તારી સાથે બીજો સૈનિક મોકલું છું તે તારું માથું ત્યાં ના ત્યાં કાપી નાખશે.  

સૈનિક રાજ્ય નું ચક્કર મારી ને પરત આવ્યો. રાજાએ તેને પૂછ્યું-કે-
નગરશેઠ ની દુકાને નગરશેઠ બેઠા હતા કે નહોતા બેઠા ?
સૈનિકે જવાબ આપ્યો કે- રાજાજી મને માફ કરજો ,પણ મારું ધ્યાન,મોતની બીકે સતત દીવા તરફ જ હતું.

જનકરાજાએ હવે તેમની વિદેહી અવસ્થા નું રહસ્ય આ ઉદાહરણ થી સમજાવતા કહ્યું કે-
હું સંસાર ના કર્મો કરું છું, પણ મારી દૃષ્ટિ-ધ્યાન હું સતત અંદર (આત્મતત્વ તરફ) રાખું છું.

આ સંસાર માં શ્રેષ્ઠ પુરુષો જે  આચરણ કરે છે (જે કર્મો કરે છે) .
તેને જ બીજા લોકો ધર્મ સમજી ને (કે પછી દેખા દેખી થી) તે જ પ્રમાણે આચરણ (કર્મો) કરે છે.
આ વાત બહુ સહજ છે, જેથી, શ્રેષ્ઠ પુરુષો થી કર્મ નો ત્યાગ કરી શકતો નથી.
વળી સંતો એ તો  વિશેષતા થી કર્મ નું આચરણ કરવું પડે છે................(૨૧)

આંધળા ની હાર ને દોરનારો, સહુથી આગળ નો દેખતો માણસ, જ્યાં ચાલે છે-ત્યાં જ
પાછળ ના બધા આંધળાઓ ની હાર ચાલે છે.
તે પ્રમાણે જ્ઞાનીઓએ પોતે સ્વ-ધર્માચરણ રૂપી કર્મો કરી,
અજ્ઞાનીઓ ને સ્વ-ધર્મ રૂપી કર્મનો માર્ગ બતાવવો પડે છે.    

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે,હે અર્જુન,બીજા ની વાત છોડ, હું મારી પોતાની જ વાત કરું.

નથી,મારા પોતાના ઉપર કોઈ દુઃખ આવી પડ્યું,
નથી આ દુનિયામાં મને કોઈ અપેક્ષા (ઈચ્છા),
નથી મારે કંઈ કરવાનું,કે 
નથી મને કોઈ મારી પાસે ન હોય તેવી વસ્તુ ની પ્રાપ્ત કરવાની ઈચ્છા,

છતાં હું પોતે કર્મ-માર્ગ પર ચાલ્યા કરું છું.(કર્મ કર્યા કરું છું)

તને કદાચ એવું થતું હોય કે શંકા હોય કે મારા માથે કોઈ દુઃખ આવી પડ્યું છે કે મને કોઈ અપેક્ષા છે-
જેના લીધે હું કર્મો કરું છું તો તે વાત ખોટી છે.

તને ખબર જ છે-કે-મારા જેટલા ગુણ અને ઐશ્વર્ય થી સંપન્ન ,આ જગતમાં બીજો કોઈ નથી.
સાંદીપનિ ગુરુના મરેલા પુત્ર ને હું પાછો લઇ આવેલો-એ પરાક્રમ તો તું જાણે જ છે.
મરેલા ને પાછો લાવવાની એ કંઈ મારી ઈચ્છા નહોતી, પણ ગુરુની ઈચ્છા હતી.
હું પોતે તો હંમેશા ઈચ્છા વગરનો છું, તેમ છતાં મૂંગે મોઢે કર્મ કર્યે જ જાઉં છું....................(૨૨)

સાંદીપનિ ઋષિ ના ત્યાં શ્રીકૃષ્ણ વિદ્યાભ્યાસ કરવા માટે. ગયા હતા.
તેમની કથા એવી છે કે.....
(ક્રમશઃ)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  (રજૂઆત-અનિલ પ્રવિણભાઈ શુક્લ)
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE