Nov 25, 2012

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૨૫

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત 
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE
અધ્યાય-૩-કર્મયોગ -૬
શ્રીકૃષ્ણ જનોઈ ના સંસ્કાર પછી, વિદ્યાભ્યાસ માટે સાંદીપનિ નામના બ્રાહ્મણ ને ત્યાં  રહ્યા હતા.
વિદ્યાભ્યાસ પત્યા પછી, ગુરુદક્ષિણા માગી લેવાની ગુરુને પ્રાર્થના કરી ત્યારે –ગુરુએ માગ્યું કે-
“પ્રભાસ ક્ષેત્ર માં ડૂબી ગયેલા મારા પુત્ર ને પાછો લાવી આપો.”

તે પછી, શ્રીકૃષ્ણ પ્રભાસ ગયા અને ત્યાં સમુદ્ર પાસે –ગુરુપુત્ર ની માગણી કરી.
સમુદ્રે કહ્યું-કે મેં તેને ડુબાડ્યો નથી 
પણ મારા પાણી માં શંખનું સ્વરૂપ લઇ રહેતા અસુર થી તે હણાયો છે.

શ્રીકૃષ્ણે સમુદ્રમાં પ્રવેશ કરી અને અસુરનો વધ કરી તેના પેટ ને ચીરીને જોયું પણ ત્યાં ગુરુપુત્ર દેખાણો નહિ.

પણ તે અસુર ના દેહ માંથી સિદ્ધ કરેલો પાંચજન્ય શંખ લઇ ને સમુદ્ર ની બહાર આવી અને

તે ગુરુપુત્ર ને ખોળતા-યમપૂરી પહોંચ્યા.યમરાજાએ તેમનું સ્વાગત કર્યું. 
અને તેમની આજ્ઞા પૂછી.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે-કે-તારા દૂતો સાંદીપનિ ગુરુના પુત્ર ને અહીં લાવ્યા છે-તે મને સ્વાધીન કર.(મને આપ)
તેને અહીં લાવવામાં તારી-કે તારા દૂતો ની કોઈ ભૂલ થઇ નથી, તે તેના કર્મો અનુસાર જ અહીં આવેલો છે.
પણ અત્યારે તું મારી આજ્ઞા થી તેને મુક્ત કર, તને કોઈ દોષ લાગશે નહિ.

યમે તરત જ ગુરુપુત્ર ને આપ્યો,જે લઇ ને શ્રીકૃષ્ણે,પોતાના ગુરુ ને તેમની ગુરુદક્ષિણા આપી. 

શ્રીકૃષ્ણ,અર્જુન ને કહે છે-કે-
લોક કલ્યાણ ના ઉદ્દેશ થી જ હું સ્વધર્માચરણ નું પાલન એવી રીતે કરું છું કે-
જાણે –સકામી મનુષ્ય કર્મ ન કરતો હોય !!!
પણ -જો હું આળસ ને ત્યાગી ને –કર્મ નું આચરણ ન કરું તો-
સર્વ લોકો મારા માર્ગ ને અનુસરી ને ચાલવા માંડશે, અને તેઓ પણ કર્મ કરશે નહિ........(૨૩)

અને જો કર્મો ન થાય તો સૃષ્ટિ ની જીવન નિર્વાહ ની વ્યવસ્થા વિખરાઈ જાય અને સર્વ પ્રજા નાશ પામે,
જેનો આરોપ મારા પર આવે,અને પ્રજા નો વિનાશક હું જ કહેવાઉં.................................(૨૪)

ફળ ની ઈચ્છા રાખનારા મનુષ્યો જેવી રીતે કર્મ નું આચરણ કરે છે-તેવી જ રીતે-
જ્ઞાની-અને વિદ્વાન લોકોએ –લોકો ના કલ્યાણ માટે ફળની ઈચ્છા રાખ્યા વગર કર્મો કરવાં જોઈએ.
શ્રેષ્ઠ લોકોએ,સન્માર્ગે ચાલી, ધર્માચરણ માં લોકો ની પ્રવૃત્તિ કરાવવી જોઈએ................( ૨૫)

નાનું બાળક કે જે  સ્તનપાન પણ મહાપ્રયત્ને કરી શકતું હોય,તે પકવાન કે મિષ્ટાન્ન કેવી રીતે ખાઈ શકે ?
અને તેને પકવાન કે મિષ્ટાન્ન આપી પણ શકાય નહિ.
તે જ પ્રમાણે-
કર્માંચરણ (કર્મ નું આચરણ) કરવા માટેના જ જે અધિકારી છે-અથવા તો –
થોડું કર્માંચરણ કર્યું છે- પણ હજુ જેનું ચિત્ત શુદ્ધ થયું નથી, તેવા મનુષ્ય ને –
નૈષ્કર્મ્ય (સંન્યાસ કર્મ) –જ્ઞાન નિષ્ઠા નો બોધ ગમ્મત માં પણ કરવો નહિ. પણ –

--તેને તો સત્કર્મ કરવાનો જ બોધ કરવો.
--તેની આગળ સત્કર્મો ની પ્રશંસા કરવી.
--અને તેવા સત્કર્મ કરી પણ બતાવવા.

વર્ણાશ્રમ (બ્રાહ્મણ,વૈશ્ય,ક્ષત્રિય,શુદ્ર) ધર્મ ના રક્ષણ માટે જ્ઞાનીઓએ કરેલા આવા બહાર થી સકામી લાગતા-
કર્મ નું આચરણ કરનાર ને કર્મબંધન  ભોગવવું પડતું નથી.

જેવી રીતે બહુરૂપી કે નાટક નો કલાકાર રાજા નો વેશ લે છે- પણ
તેના મન માં રાજા હોવા ની ભાવના મુદ્દલેય  ય નથી હોતી, પરંતુ,
લોકો ના મન ને બહેલાવવા તે રાજાની જેમ વર્તે છે-તેમ-

સામાન્ય માનવી ને કર્મ કરવા માં અભિરુચિ ઉત્પન્ન કરવા –માટે કરવા માં આવતાં કર્મ –પણ જો
નિષ્કામ બુદ્ધિ થી કરવામાં આવે તો-તે કર્મો-બાધક થતાં નથી..................................(૨૬)

જો કોઈ મનુષ્ય –કોઈ ગરીબ રોગી ની દવા કરાવડાવે. ભૂખ્યા ને ખવડાવે,કે પછી કોઈ ગરીબ
વિદ્યાર્થી ને પુસ્તકો લાવી આપે –તો તે સારું છે. તે સત્કર્મ છે.
પણ આ જ મનુષ્ય જયારે મન માં એમ સમજે કે- “આ સર્વ કર્મ હું કરું છું”
આવું જે સમજે છે-તેની સમજ સાચી નથી.
તેમ છતાં –તે સત્કર્મ તો કરે જ છે ને ?

આવા દેહાભિમાની મનુષ્ય ને –સાચી પરમાર્થ તત્વ ની સમજ પડવાની નથી.
(સાચું પરમાર્થ તત્વ=હું શરીર નથી-હું આત્મા છું)

એટલે શ્રી કૃષ્ણ કહે છે-આવા અજ્ઞાની,કર્મ માં અને કર્મ ના ફળો માં આશક્ત ,મંદ બુદ્ધિવાળા,
મનુષ્યો ના મન માં જ્ઞાની મનુષ્યે –પરમાર્થ તત્વ નું ભાષણ આપીને –સંશય ઉભા કરવા નહિ,
પણ તેમને સત્કર્મો કરવા દેવા,(કમસે કમ તેનાથી જગતમાં થોડું ભલું કર્મ તો થાય છે) (૨૯)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  (રજૂઆત-અનિલ પ્રવિણભાઈ શુક્લ)
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE