Apr 16, 2013

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૧૦૦-અધ્યાય-૧૭

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE      
અધ્યાય-૧૭-શ્રદ્ધાત્રય વિભાગયોગ -૧

સોળમા અધ્યાય ના અંત માં શ્રીકૃષ્ણે એવો નિશ્ચિત સિદ્ધાંત કહ્યો-કે-
“સત્કર્મ કે દુષ્કર્મ કરવાના સંબંધ માં શાસ્ત્ર જ પ્રમાણ છે”

અર્જુન ને આ વાત સાંભળી ને સંશય થયો-એટલે તે શ્રીકૃષ્ણ ને પ્રશ્ન પૂછે છે.-કે-
આપનું કથન મને સંશય યુક્ત ભાસે છે.પ્રાણીમાત્ર ને શાસ્ત્રજ્ઞાન સિવાય મોક્ષપ્રાપ્તિ થતી જ નથી –તેવું જે એકપક્ષીય  આપ બોલ્યા છો-તેનો હેતુ શું છે ?
જેને શાસ્ત્ર નો અભ્યાસ કરવાની સગવડ ના હોય. સંજોગો ના હોય,ગુરૂ નજીક ના હોય કે આયુષ્ય ટૂંકું હોય,
તેવો મનુષ્ય જો-માત્ર શ્રદ્ધા થી યુક્ત થઇ ને આપને (પરમાત્મા ને) ભજે –
તો તેની ભક્તિ કેવા પ્રકારની સમજવી ? સાત્વિક,રાજસિક કે તામસિક ? .....(૧)

જો ગંગાજળ ને દારુ ના ગ્લાસ માં ભરવામાં આવે તો તે ગંગાજળ અશુદ્ધ બને છે,તેવી રીતે-
શ્રદ્ધાનું સ્વરૂપ મૂળથી જ જો કે શુદ્ધ છે, (ગંગાજળ ની જેમ)
તેમ છતાં પણ જયારે તે શ્રદ્ધા જે જીવના - હિસ્સે (ભાગે) આવે છે,
ત્યારે- તે-સર્વ-જીવો તો સ્વભાવતઃ જ માયાની શક્તિ થી ત્રણ ગુણ (સત્વ,રજસ,તમસ) ના બનેલા હોવાથી-
શ્રદ્ધા પણ ત્રણ પ્રકારની થઇ જાય છે.

મુખ્ય ગુણ (સત્વ-રજસ-તમસ માંથી ગમે તે એક) ને અનુસરી ને જ –
જીવ ની વૃત્તિઓ રચાય છે, અને જીવ વાસના ધારણ કરે છે. અને તેના પ્રમાણે જ બધી ક્રિયાઓ કરે છે.

આ વાસનામય જીવ નું મરણ થઇ તે નવો દેહ ધારણ કરે તો પણ તે –જીવ ની વાસના ને મન
તેનું તે જ હોવાથી,તેનામાંથી તે ગુણ મટતા (જતા) નથી
અને એટલા માટે જ-
જે પ્રાણી ને હિસ્સે જે શ્રદ્ધા આવે તે પણ તે ગુણો ને આધારે ત્રણ પ્રકારની (સત્વ-રજસ-તમસ) હોય છે.

આ રીતે પોતપોતાના પૂર્વ સંસ્કાર અનુસાર શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થાય છે.
અને જે મનુષ્ય ની જેવી શ્રદ્ધા –તેવી જ તેની યોગ્યતા હોય છે.....(૨-૩)

જેમનાં શરીર સાત્વિક શ્રદ્ધાનાં બનેલાં છે-તે દેવો નું પૂજન કરે છે,અને દેવલોક ને પ્રાપ્ત થાય છે.
જેમનાં શરીર રજોગુણ શ્રદ્ધા થી બનેલાં છે-તે યક્ષ-રાક્ષસો નું પૂજન કરે છે. અને
જેમનાં શરીર તમોગુણ શ્રદ્ધા થી બનેલા છે-તે ભુત-પ્રેતાદિ નું પૂજન કરે છે.

આ ત્રણ માંથી સાત્વિક શ્રદ્ધા જ વધુ આવકારદાયક છે. સાત્વિક શ્રદ્ધાવાળા શાસ્ત્રોનું પઠન ના કરે પણ કોઈ
સંત મહાત્માના જીવન નું અનુકરણ કરી તેના જેવું વર્તન કરે-
તો પણ તેને સાત્વિક શ્રદ્ધા નું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

જેવી રીતે કોઈ એક મનુષ્ય મહા પરિશ્રમ કરી અને દીવો સળગાવે, અને બીજો મનુષ્ય
તે દીવા માંથી દીવો સળગાવે-તો તે પણ પહેલા દીવા ની જેમ જ પ્રકાશ આપશે.
તેવી રીતે પોતાના કરતાં જે દક્ષતાથી શાસ્ત્રો નું અનુષ્ઠાન કરતો હોય-તેના આચરણ ના અનુકરણથી
પણ –ભલે તે મૂર્ખ હોય તો પણ સંસાર સાગરને તરી જાય છે.....(૪)


જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
            PREVIOUS PAGE
         NEXT PAGE 
          INDEX PAGE