Oct 31, 2014

પતંજલિના યોગસૂત્રો-18-Yogsutra of Patanjali-Gujarati

ઉદાહરણ થી આ વાત વધુ સારી રીતે સમજવી હોય તો-
જો આપણે ધારીએ કે-"મન" એ "સોય" જેવું છે.અને મગજ દ્રવ્ય કે જે નરમ માખણ જેવો પદાર્થ છે,
તેના પર એ મગજ-રૂપી સોય,જયારે જયારે નવો વિચાર કરે છે ત્યારે તે દરેકેદરેક તે મગજ ના પર
એક કેડી કે ચીલો બનાવે છે.અને તે કેડી કે ચીલા માં મગજ-દ્રવ્ય નો ભૂરો પદાર્થ (ગ્રે -એલીમેન્ટ)
આવીને તેની અંદર (ચીલામાં) ભરાઈ જઈને તે ચીલાને બંધ થઇ જતો અટકાવે છે.
(એટલે કે ભૂરા પદાર્થ થી ચીલા નું અસ્તિત્વ બને છે અને તે અસ્તિત્વ ત્યાં રહી જાય છે)

આ ભૂરો પદાર્થ જો ત્યાં,ના હોત તો સ્મૃતિ (યાદ-શક્તિ) ના રહેત.કારણકે-
સ્મૃતિ (યાદ-શક્તિ) એટલે આ જુના ચીલાઓ માં થઈને ચાલવું.એટલેકે-
જાણે જૂના વિચારો ની પુનરાવૃત્તિ કરવી !!

આમ,હવે સમજી શકાય છે કે-જો કોઈ મનુષ્ય,એવા વિષય પર વાત કરતો હોય કે-
જે વિષયના વિચારો સૌને પરિચિત હોય,તો દરેક ના મગજમાં પડેલા તે સામાન્ય-વિષયના ચીલાઓ ને
લીધે,તે મનુષ્ય ની વાત ને સમજવાનું સહેલું હોય છે.કારણકે-દરેક ના મગજમાં સામાન્ય વિષય ના જે ચીલાઓ પડેલા હોય છે-તે ચીલાઓ પર ફરીથી ચાલવાની જ જરૂર હોય છે.

પરંતુ તે જ મનુષ્ય જયારે જયારે નવો વિષય લાવે,ત્યારે ત્યારે નવા ચીલા પાડવા પડે છે,અને
ત્યારે તે વિષય બરોબર સમજતો નથી
કારણકે-અજાણપણે-કોઈ કારણોસર મગજ (મનુષ્ય પોતે નહિ-પણ મગજ) નવા વિચારો અપનાવવાની
ના પાડે છે.તે મગજ તે નવા વિચારો નો સામનો કરે છે.
જૂના વિચારો પર જ ચાલવાની રૂઢિચુસ્તતા નું આ રહસ્ય છે.
મગજ પર ની નવા વિચારોની કેડીઓ જેટલી ઓછી તેટલું મગજ વધુ રૂઢિચુસ્ત.

યોગ નો જે આ વિભાગ,જગત થી પર એવા અનંત નું નિરૂપણ કરે છે,તે સર્વ ને (સર્વ ના મગજ ને)
તેમના મગજમાં આના કોઈ ચીલાઓ (વિચારો) નહિ હોવાને લીધે,જયારે તે મગજમાં નવા ચીલાઓ
પાડે છે ત્યારે તે આખી શરીરરચના ને પણ ખળભળાવી મૂકે છે.તેમાં પરિવર્તન લાવે છે.
અને આ જ કારણોસર યોગાભ્યાસ ચાલુ કરનાર મનુષ્ય -શરૂઆતમાં પોતાના રોજિંદા જીવનના
ચીલાઓ (અને મગજના ચીલાઓ)માંથી બહાર નીકળી ગયેલો હોય તેમ દેખાય છે.

  • विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धिनी  (૩૫)

સમાધિઓ દ્વારા જે અલૌકિક વસ્તુઓ નો અનુભવ થાય છે,તેનાથી મનમાં ખંત આવે છે. (૩૫)

શરીર ના જુદાજુદા ભાગ પર "ધારણા" ના અભ્યાસ કરવાથી મન ત્યાં એકાગ્ર થાય,તો તેનાથી,
અલૌકિક અનુભવો થાય છે -કે જેનાથી સંશય ઓછા થઇ ને અભ્યાસ માં ખંત આવે છે.
યોગીઓ કહે છે કે-નાકની અણી પર જો મન એકાગ્ર થાય તો-થોડા દિવસોમાં અદભૂત સુગંધ નો
અનુભવ થવા લાગે છે,જીભ ના મૂળ માં એકાગ્ર થાય તો અવાજો સંભળાવા લાગે.
જીભ ની અણી પર એકાગ્ર થાય તો અદભૂત સ્વાદો ના અનુભવ થવા લાગે.
જીભ ના વચલા ભાગ પર જો મન એકાગ્ર થાય તો કોઈ વસ્તુ ને અડકતા હોઈએ તેવો અનુભવ થાય.
જો,તાળવા પર એકાગ્ર કરવામાં આવે તો અદભૂત વસ્તુઓ દેખાવા લાગે.
ભલે કોઈ ચંચળ મનવાળો મનુષ્ય હોય પણ જો,યોગની આવી કોઈ ક્રિયા કરવા ઈચ્છે અને કરે-તો-
થોડા અભ્યાસ પછી અનુભવ થાય છે,અને યોગ ની સચ્ચાઈ માટેની તેની શંકા-શીલતા નાશ પામે છે.
અને પછી ખંત-પૂર્વક આગળ અભ્યાસ વધારશે.


  PREVIOUS PAGE           
        NEXT PAGE       
     INDEX PAGE