II धृतराष्ट्र उवाच II स्वेन च्छदेन नः सर्वानवध्यिन्कतमर्जुन I नह्यस्य समरे मुच्येदन्त्को प्याततायिनः II १ II
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા-અર્જુન પોતાની ઈચ્છાથી જ આપણા બધાનો નાશ કરી રહ્યો છે-એ વાત સ્પષ્ટ જ છે,અર્જુન કંઈ સામાન્ય પુરુષ નથી.અર્જુન જયારે શસ્ત્રને ધારણ કરીને યુદ્ધમાં ઉભો હોય ત્યારે સાક્ષાત કાળ પણ તેની પાસેથી જીવતો છૂટે નહિ તેવો તે પરાક્રમી છે.તે અર્જુને એકલાએ સુભદ્રાનું હરણ કર્યું છે,એકલાએ જ ખાંડવ વનમાં અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો છે,તેણે એકલાએ જ આખી પૃથ્વી જીતી લઈને સર્વ રાજાઓને કર આપતા કર્યા છે,તેણે એકલાએ જ નીવાત કવચોને મારી નાખ્યા છે,એકલાએ જ શ્રીશંકર સામે યુદ્ધ કર્યું છે,ને એકલાએ જ ઘોષયાત્રાના પ્રસંગમાં દુર્યોધન-આદિનું રક્ષણ કર્યું છે.એવા વીર શત્રુ સામે ઝઝૂમી રહેલા આપણા દુર્યોધન આદિ યોદ્ધાઓ નિંદા પાત્ર નથી પણ ઉલટા પ્રશંસા પાત્ર છે છે કારણકે તેવા બળવાન શત્રુને મેળવીને દુર્યોધન આ જગતમાં વિખ્યાત થયો છે.હે સંજય,પછી દુર્યોધને શું કર્યું હતું તે તું મને કહે.
II संजय उवाच II ततः कर्ण पुरस्कृत्य त्वदीया युद्धदुर्मदाः I पुनरावृत्य संग्रामं चक्रुर्देवासुरोपमम् II १ II
સંજય બોલ્યો-પછી,તમારા યુદ્ધદુર્મદ યોદ્ધાઓ કર્ણને આગળ કરીને પુનઃ પાછા ફર્યા અને દેવાસુર સમાન સંગ્રામ કરવા લાગ્યા.હાથીઓ,રથો,પાળાઓ તથા ઘોડેસવારોનાં ટોળેટોળાં શત્રુઓ સામે ધસી જઈને જાતજાતનાં અસ્ત્રોના પ્રહાર કરીને સંહાર કરવા મંડી રહ્યાં.અસંખ્ય મૃતદેહોથી પૃથ્વી છવાઈ ગઈ ને લોહીની નદીઓ વહી રહી હતી.ઘણા યોદ્ધાઓ ઘાયલ થઈને રણમાં પડ્યા હતા.શત્રુઓએ સંહારી નાખેલું તે સૈન્ય પ્રજાના સંહાર સમયે યમરાજાની રાજધાની સરખું જ રૌદ્ર સ્વરૂપનું દેખાતું હતું.તે સમયે,કર્ણ અને તમારા પુત્રો ઘણાં મોટાં સૈન્ય સાથે સાત્યકિ સામે યુદ્ધ કરવા ચઢી ગયા હતા.
II धृतराष्ट्र उवाच II अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च I तत्तोऽहं संजयाश्रौषं पुत्राणां चैव संक्षयम् II १ II
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા-હે સંજય,મેં તારી પાસેથી ઘણાં તીવ્ર અને દુઃસહ દુઃખો સાંભળ્યાં તથા પુત્રોનો વિનાશ પણ સાંભળ્યો.તું જે પ્રમાણે યુદ્ધનું વૃતાંત કહે છે તેનો વિચાર કરતાં મારી બુદ્ધિ નિશ્ચય કરે છે કે કૌરવો કદી પણ બચવાના નથી.યુધિષ્ઠિરની સાથે યુદ્ધ કરતાં દુર્યોધન રથરહિત થઇ પડ્યો હતો ત્યારે યુધિષ્ઠિર શું કર્યું હતું?ને દુર્યોધને શું કર્યું હતું? તે દિવસના પાછલા પહોરમાં રુંવાં ખડાં કરી નાખનારું તે યુદ્ધ કેવી રીતે થઈ રહ્યું હતું તે તું મને કહે.તું વૃતાંત કહેવામાં ઘણો કુશળ છે.
