જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા રહસ્ય-૨૯

જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE
અધ્યાય-૩-કર્મયોગ -૧૦
જેવી રીતે ધુમાડા અને રાખ થી અગ્નિ ઢંકાયેલો હોય છે,
જેવી રીતે મેલ થી અરીસો ઢંકાયેલો હોય છે, અને જેવી રીતે ઓર થી ગર્ભ વીંટાયેલો હોય છે,
તેવી રીતે “શુદ્ધ જ્ઞાન” –“કામ” થી ઢંકાયેલું હોય છે....(૩૮)

જ્ઞાન –એ પોતે શુદ્ધ છે,પણ તેના પર મહા બળવાન થઇ બેઠેલા -કામ-ક્રોધ નું  આવરણ થાય છે, અને તે ઢંકાઈ જાય છે.માટે સહુ પ્રથમ કામ અને ક્રોધ ને જીત્યા પછી જ મુમુક્ષુ એ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ.

પણ આ કામ-ક્રોધ ને જીતવા –એ મહા મુશ્કેલ છે. કારણકે –તેને જીતવા માટે જે જે સાધનો
લાવવામાં (કરવામાં) આવે છે-તે મનુષ્ય ને સહાયકારી થવાને બદલે –
સામે ની પાર્ટી –કામ-ક્રોધ ને જ સહાયકારી થાય છે.
જેમ અગ્નિ માં વધારે લાકડા પડતાં અગ્નિ વધારે પ્રદીપ્ત થાય, છે- લાકડાં અગ્નિ ને સહાય કરે છે.(૩૯)

ઇન્દ્રિયો  (જીભ-વગેરે), મન અને બુદ્ધિ –માં “કામ” નું નિવાસ સ્થાન (રહેઠાણ) છે.
અને એમની જ સહાયતાથી, “કામ” મનુષ્ય ના જ્ઞાન ને ઢાંકી દઈ –તેને મોહ માં નાંખી દે છે.
અને મોટા મોટા યોગીઓ ને પણ જીતી લે છે.

પણ કામ ને જીતવા નો એક ઉત્તમ ઉપાય છે,જો તું તે ઉપાય કરી શકે તેમ હોય તો તે હું તને કહું છું.(૪૦)

એમનું (કામ-ક્રોધ નું) મૂળ ઠેકાણું ઇન્દ્રિયો (જીભ-વગેરે) માં છે.
ઇન્દ્રિયો  (જીભ-વગેરે) દ્વારા જ “કર્મ” ની પ્રવૃત્તિ થાય છે.
માટે સહુ પ્રથમ –ઇન્દ્રિયો  (જીભ-વગેરે)  ને જીત અને તે કામ-ક્રોધ ને તું માર......(૪૧)

શરીર થી ઇન્દ્રિયો પર છે.(સૂક્ષ્મ છે)
ઇન્દ્રિયો થી મન પર છે (સૂક્ષ્મ છે)
મન થી બુદ્ધિ પર છે,(સૂક્ષ્મ છે)
અને બુદ્ધિ કરતાં “આત્મા”(પરમાત્મા) પર છે (સૂક્ષ્મ છે).....................(૪૨)

માટે જ બુદ્ધિથી પર આત્મા ને –સૂક્ષ્મતમ જાણી –
આત્મા થી જ આત્મા નું સંયમન (નિયમન) કર અને જીતી ના શકાય તેવા કામ ને જીત (૪૩)
આવી રીતે જયારે અંતઃકરણમાંથી (મન-બુદ્ધિ-અહંકારમાંથી)
કામ-ક્રોધ નો નિવાસ  (રહેઠાણ)  ટળ્યો,એટલે તે મરેલા છે –એમ જ સમજ.

જે પ્રમાણે સુર્યના કિરણ વગર –મૃગજળ –નજરે પડતું નથી,
તેમ કામ-ક્રોધ ના નષ્ટ થવાથી રાગ-દ્વેષ (દ્વંદ) નષ્ટ થશે. ને
સૂર્ય કિરણ સમાન “બ્રહ્મ” ની પ્રાપ્તિ થશે.(આત્મ-તત્વ ની પ્રાપ્તિ થશે).

ગુરુ-શિષ્ય ની ગુહ્ય  (ખાનગી) વાત આ જ છે.
જીવ અને બ્રહ્મ  (આત્મા અને પરમાત્મા) નું ઐક્ય પણ આ જ છે.

“તું ત્યાં  (આત્મ-તત્વમાં) સ્થિર થા,અને કદી પણ ચલિત થતો નહિ”

અધ્યાય-૩(કર્મયોગ)-સમાપ્ત.
અનુસંધાન-અધ્યાય-૪ –(જ્ઞાન-કર્મ-સંન્યાસ યોગ) ઉપર.




જ્ઞાનેશ્વરી ગીતા ઉપર આધારિત  (રજૂઆત-અનિલ પ્રવિણભાઈ શુક્લ)
     PREVIOUS PAGE    
      NEXT PAGE 
       INDEX PAGE