ભાગવત રહસ્ય-૧૩૬---સ્કંધ-૫

ડોંગરેજી મહારાજ ની કથા પર આધારિત      
      PREVIOUS PAGE
       NEXT PAGE               
    INDEX PAGE                     
સ્કંધ-૫-(પાંચમો)-૧- (સ્થિતિ લીલા)
સ્કંધ -૧ ને  અધિકારલીલા, ૨ ને  જ્ઞાનલીલા ,૩ ને સર્ગ લીલા, ૪ ને વિસર્ગલીલા અને  સ્કંધ ૫ ને સ્થિતિલીલા પણ કહે છે.
સ્થિતિ –એટલે પ્રભુ નો વિજય. સર્વ સચરાચર પ્રભુની મર્યાદા માં છે.

પાંચમો સ્કંધ એ ભાગવતનું બ્રાહ્મણ એટલે કે ભાષ્ય છે.વ્યાખ્યા રૂપે છે.
બીજા સ્કંધ માં ગુરુ એ જ્ઞાન આપ્યું. તે જ્ઞાન જીવન માં કેમ ઉતારવું-તે ત્રીજા ને ચોથા સ્કંધ માં સર્ગ-વિસર્ગ લીલા માં બતાવ્યું.
હવે પ્રશ્ન એ છે કે-જ્ઞાન ને સ્થિર કેવી રીતે કરવું ?
અત્યાર સુધી માં મનુમહારાજ અને શતરૂપા ના સંતાનો માં –બે પુત્ર માંથી એક ઉત્તાનપાદ ની વાત આવી ગઈ
હવે –બીજા પુત્ર પ્રિયવ્રત ની કથા આ સ્કંધ માં છે.

વક્તા અધિકારી હોય અને શ્રોતા ધ્યાન દઈને-સાવધાન થઇ ને કથા સાંભળે તો ધીરે ધીરે સંસારના વિષયોમાં અરુચિ જાગે અને
પરમાત્મા પ્રત્યે રુચિ જાગે. પરમાત્મા પ્રત્યે પ્રેમ ભાવ જાગે તો સાત દિવસ માં મુક્તિ આપનારી આ કથા છે.
ભાગવત ની કથા સાંભળ્યા પછી મુક્તિ ન મળે તો માનવું કે –પૂર્વચિત્તી- અપ્સરા મારા મન માં બેઠી છે.
પૂર્વચિત્તી-અપ્સરા ની કથા આ સ્કંધ માં આવશે.   

પૂર્વચિત્તી =પૂર્વજન્મ માં જે વિષયો ભોગવેલા તે ચિત્ત માં રહેલા હોય છે.એ જ આ અપ્સરા નું સ્વરૂપ છે.
વાસના –જીવ અને ઈશ્વરનું મિલન થતાં અટકાવે છે.

મનુષ્ય સુખ-દુઃખ ભોગવી પ્રારબ્ધ નો નાશ કરે પણ નવું-પ્રારબ્ધ –ના ઉભું કરે.
સંસર્ગ-દોષ માં આવી-પાપ કરી-મનુષ્ય આ જન્મ માં બીજા જન્મ ની તૈયારી કરે છે.
તેથી જ્ઞાની ઓ સંસર્ગ દોષ થી દૂર રહે છે.

ભાગવત માં જ્ઞાની પરમહંસ અને ભાગવત (ભક્ત) પરમહંસ –એમ બે પ્રકારના પરમહંસ નું વર્ણન છે.
જ્ઞાની પરમહંસ ઋષભદેવ છે અને ભાગવત (ભક્ત) પરમહંસ ભરતજી છે.
પરમહંસ શબ્દ હંસ પરથી આવ્યો છે.
હંસ ની વિશેષતા એ છે કે-તેની આગળ દૂધ અને પાણી નું મિશ્રણ મુકવામાં આવે તો તે –બંને જુદા કરી માત્ર દૂધ પી જાય છે.

જરા વિચાર કરો-જગત એ જડ-ચેતન નું મિશ્રણ છે. (જીવ-આત્મા ચેતન છે અને શરીર જડ છે)
જ્ઞાની પરમહંસ જડ ને છોડી ને ચેતન ને સ્વીકારે છે. આત્મા ને શરીર થી છુટો પડે છે.
સંસાર ના વિષયો સાર વગરના છે-પરમાત્મા એક જ સારરૂપ છે-અને એવા પરમાત્મા માટે સર્વસ્વ નો ત્યાગ કરે છે-એવા
ક્ષીર-નીર વિવેક ,નિત્ય-અનિત્ય વિવેક –કરનારા જ્ઞાની પરમહંસ છે.

જ્ઞાની પરમહંસો ‘સ્વ-ઇચ્છા’ થી જીવતા નથી.તે “અનિચ્છા” થી પ્રારબ્ધ થી જીવે છે. જગત ને અસત્ય માને છે. ત્યારે
ભાગવત પરમહંસો –‘ભગવદઈચ્છા’-થી પ્રારબ્ધ થી જીવે છે. જગતને સત્ય ‘મારા વાસુદેવમય’ માને છે.

શબ્દ માં થોડો ભેદ છે.પણ તત્વ થી ભેદ નથી.
શંકરાચાર્યે  વેદાંત માં જગત ને મિથ્યા માન્યું છે. વેદાંત નો વિવર્તવાદ છે. (દૂધનું દહીં થાય છે-પણ દહીં એ દૂધ નથી.)
શંકરાચાર્ય પછીના આચાર્યો-જગતને સત્ય માને છે-જગત બ્રહ્મરૂપ છે-ઈશ્વરમાંથી –પરિણામ રૂપ છે.તેથી તે સત્ય છે.

ભાગવતો (ભક્તો) કહે છે-જગત (દહીં ની જેમ નહિ) પણ સોનાની લગડી નો દાગીનો બનાવ્યો હોય તેવું છે.
સોનાની લગડી હતી ત્યારે પણ સોનું અને દાગીનો બન્યો ત્યારે પણ સોનું. બંને માં કોઈ ભેદ નથી.
તેમ જગત એ બ્રહ્મ નું પરિણામ છે-તેથી જગત એ સત્ય છે.જગત નું સર્વ પરમાત્મામય છે. પ્રત્યેક પદાર્થ ને પ્રેમ કરો.

જ્ઞાની પરમહંસ અને ભાગવત પરમહંસ –બંને નું લક્ષ્ય એક જ છે-પરમાત્મા-પણ સાધન જુદાં છે.

ખંડન-મંડન ની ભાંજગડમાં પડવા જેવું નથી. તેથી રાગ-દ્વેષ ઉભા થાય છે. બંને સત્ય છે કારણ બંને નું લક્ષ્ય એક છે-પરમાત્મા.

જ્ઞાની પરમહંસ –ઋષભદેવ જ્ઞાન થી  ઉપદેશ આપે છે-જયારે ભાગવત પરમહંસ –ભરતજી ક્રિયા થી ઉપદેશ આપે છે.
ભાગવત-પરમહંસ-ભરતજી સર્વ માં ઈશ્વર નો ભાવ રાખી સર્વ ની સેવા કરશે. જયારે –
જ્ઞાની  -પરમહંસ-ઋષભદેવજી ને દેહાધ્યાસ જ નથી,
જ્ઞાન નો આદર્શ બતાવવા માટે- ઋષભાવતાર-ની કથા પ્રથમ આવશે. પછી-ભરતજી ની કથા.

      PREVIOUS PAGE
       NEXT PAGE               
    INDEX PAGE