II संजय उवाच II सहदेवं तथा कृद्वं दहंतं तव वाहिनीं I दुःशासनो महाराज भ्राता भ्रातरमभ्ययात II १ II
સંજય બોલ્યો-હે મહારાજ,ક્રોધાયમાન થયેલો સહદેવ તમારી સેનાને જયારે બાળી નાખતો હતો ત્યારે તમારો પુત્ર દુઃશાસન તેના પર ચઢી ગયો.આમ ભાઈએ ભાઈ પર હુમલો કર્યો.તેમને સામસામે ભેટેલા જોઈને ત્યાં ઉભેલા સર્વ મહારથીઓ મોટામોટા સિંહનાદો કરવા લાગ્યા.તમારા પુત્રે ત્રણ બાણો વડે સહદેવને વક્ષઃસ્થળમાં પ્રહાર કર્યો,એટલે સામે સહદેવે તેને એક નારાચ બાણથી વીંધીને બીજાં સીતેર બાણોથી પ્રહાર કરીને તેના સારથિને પણ ઘાયલ કર્યો.
II संजय उवाच II हस्तिभिस्तु महामात्रास्तव पुत्रेण चोदिताः I ध्रुष्ट्ध्युम्नं जिधांसतः कृद्वाः पार्षतमभ्ययुः II १ II
સંજય બોલ્યો-પછી,તમારા પુત્રની આજ્ઞા થતાં,ક્રોધાયમાન થયેલા હાથીસવારો,ધૃષ્ટદ્યુમ્નને મારી નાખવા માટે ધસી ગયા.પૂર્વ દેશના,દક્ષિણ દેશના,અંગ,વંગ,પુન્ડ્ર,માગધ,તામ્રલિપ્તક,મેકલ,કોસલ,મદ્ર,દશાર્ણ,નિષધ અને કલિંગના ઉત્તમોત્તમ હાથીસવારો,ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તરફ ધસી ગયા ને તેની પર બાણો,તોમર અને નારાચ આદિ શસ્ત્રોનો વરસાદ કરવા લાગ્યા.ત્યારે સામે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તે સર્વના સામે બાણો ફેંકી તેમને વીંધતો હતો.પરંતુ આખરે જેમ,સૂર્ય વાદળોથી ઢંકાઈ જાય છે તેમ તે હાથીઓથી ઢંકાઈ ગયો.તે વખતે પાંડવો ને પાંચાલો મોટી ગર્જનાઓ કરતા તેની મદદે આવી પહોંચ્યા.
II धृतराष्ट्र उवाच II पांड्ये हते किमकरोदर्जुनो युधि संजय I एकविरेण कर्णेन द्रावितेषु परेषु च II १ II
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા-'હે સંજય,એ યુદ્ધમાં પાંડ્યરાજ માર્યો ગયો ને બીજી તરફ એકલવીર કર્ણ શત્રુઓને હાંકી કાઢવા મંડ્યો ત્યારે અર્જુને શું કર્યું હતું?તે બળવાન છે ને સર્વ ભૂતોમાં અજિત રહેવાની,મહાત્મા શંકરે તેના પર કૃપા કરી છે.તે અર્જુન તરફથી મને તીવ્ર મહાભયની શંકા રહ્યા કરે છે,તો તેણે રણમાં જે કર્મ કર્યું હોય તે મને કહે.'
II धृतराष्ट्र उवाच II प्रोक्तस्त्व्या पूर्वमेव प्रविरो लोकविश्रुतः I न त्वस्य कर्मसंग्रामे त्वया संजय कीर्तितम II १ II
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા-હે સંજય,પાંડ્યરાજ એક લોકપ્રખ્યાત વીર પુરુષ છે એમ તેં પ્રથમ જ કહ્યું.પણ સંગ્રામમાં
તેણે જે મહાપરાક્રમ કર્યું હતું તે તેં કહ્યું નહિ,તો હવે તેના પરાક્રમને વિસ્તારપૂર્વક મને કહે.
II संजय उवाच II प्रत्यागत्य पुनर्जिष्णुर्जघ्ने संशप्तकान बहुन I वक्त्रातिवक्त्रगमनादंगारक इव ग्रह II १ II
સંજય બોલ્યો-આમ,પાછો ફરીને અર્જુન અનેક સંશપ્તક યોદ્ધોનો સંહાર કરવા લાગ્યો,માનો વક્ર તથા અતિવક્ર ગતિ કરીને મંગલ નામનો ગ્રહ,જગતનો નાશ કરવા લાગ્યો.હે રાજન,અર્જુનના બાણોથી ઘવાઈ ગયેલા મનુષ્યો,ઘોડાઓ,રથો તથા હાથીઓ એકદમ ચલાયમાન થઇ જવા લાગ્યા,ભમવા લાગ્યા,નાશ પામવા લાગ્યા,પડવા લાગ્યા ને મ્લાન થઇ જવા લાગ્યા.તે વખતે અર્જુનને મારવાની ઈચ્છાથી સેંકડો અને હજારો યોદ્ધાઓ એકસાથે અર્જુન પર તૂટી પડ્યા,તુમુલ યુદ્ધ થયું.તેમાં ઉગ્રાયુધના પુત્રે અર્જુનને ત્રણ બાણોથી વીંધ્યો કે તુરત જ ક્રોધિત અર્જુને તેનું માથું ધડથી જુદું પાડ્યું.
II संजय उवाच II अथोत्तरेण पांडुनां सेनायां ध्वनिरुत्थितः I रथनागाश्वपत्तीनां दण्डधारेण वध्यतां II १ II
સંજય બોલ્યો-તેવામાં ઉત્તર દિશા તરફ લડી રહેલી પાંડવોની સેનામાં મોટી કિકિયારીઓ સંભળાવા લાગી કારણકે ત્યાં રાજા દંડધાર,રથો,હાથીઓ,ઘોડાઓ ને પાળાઓનો ઘાણ વાળી રહ્યો હતો.તે સાંભળી શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને કહ્યું કે-હે પાર્થ,મગધરાજ દંડધાર અત્યંત પરાક્રમી છે,ને શત્રુઓનો સંહાર કરનાર હાથી પર તે બેઠો છે,શિક્ષા અને બળમાં તે ભગદત્ત કરતાં ઉતરે તેવો નથી.માટે તું તેને પ્રથમ મારી નાખ ને પછી સંશપ્તકોને માર' એમ કહીને તેમણે રથને દંડધાર સામે પહોંચાડ્યો.
II संजय उवाच II ततः समभवद्युद्वं शुक्रांगिरसवर्चसो:I नक्षत्रमभितो व्योन्मि शुक्रांगिरसयोरिव II १ II
સંજય બોલ્યો-પછી,નક્ષત્રને ખાતર મોટા આવેશમાં આવી ગયેલા શુક્ર અને બૃહસ્પતિનું જેવું આકાશમાં યુદ્ધ થાય તેવું,શુક્ર અને બૃહસ્પતિ જેવા તે તેજસ્વી બંને વીરોનું ત્યાં યુદ્ધ શરુ થયું.વક્ર ગતિમાં ગમન કરતા બે ગ્રહોની જેમ,પ્રદીપ્ત બાણોરૂપી કિરણોથી એકબીજાને તપાવતા તે બંને લોકોને ત્રાસરૂપ થઇ પડ્યા.અર્જુને એક બાણ વડે અશ્વત્થામાને બે ભ્રમર વચ્ચે વીંધી નાખ્યો ત્યારે સામે અશ્વત્થામાએ સેંકડો બાણો મૂકી શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુનને સખ્ત પીડી નાખ્યા.
II धृतराष्ट्र उवाच II यथा संशप्तकैः सार्धमर्जुनस्याभवद्रणः I अन्येयां च महीपानां पांडवैस्तद ब्रवीहि मे II १ II
ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા-હે સંજય,સંશપ્તક યોદ્ધાઓની સાથે અર્જુનનો જે પ્રમાણે સંગ્રામ થયો હોય અને આપણા યોદ્ધાઓનો,પાંડવ યોદ્ધાઓ સાથે જે રીતે સંગ્રામ થયો હોય તે મને કહે,વળી અશ્વત્થામા ને અર્જુનના યુદ્ધ વિષે પણ મને કહે
II संजय उवाच II भीमसेनं ततो द्रौणि राजन विव्याध पत्रिणा I परया त्वरया युक्तो दर्शयन्नखलाधवम II १ II
સંજય બોલ્યો-હે ધૃતરાષ્ટ્રરાજ,પછી,દ્રોણપુત્ર અશ્વત્થામાએ ઘણી ઉતાવળ કરીને ભીમસેનને એક બાણ વડે વીંધી નાખી પોતાની અસ્ત્રકુશળતા દર્શાવવા માંડી.વળી,મર્મને જાણનારા તે અશ્વત્થામાએ ઝપાટાબંધ નેવું તીક્ષ્ણ બાણો મૂકીને ભીમસેનના સર્વ મર્મસ્થાનોમાં પ્રહાર કર્યો ને ઉપરાઉપરી બાણો મૂકીને ભીમસેનને રથમાં જ ઢાંકી દીધો.સામે ભીમસેને એક હજાર બાણો મૂકીને અશ્વત્થામાને છાઈ દઈને મોટો સિંહનાદ કર્યો.પરંતુ અશ્વત્થામાએ તે બાણોને અટકાવી મંદ હાસ્ય કરીને ભીમસેનના લલાટમાં એક નારાચ બાણનો પ્રહાર કર્યો.
